Her geçen gün dünyanın bir çok yerinde geleceğin tarım modeli olarak görülen topraksız tarım ile bitki yetiştirme teknikleri denenmekte ve uygulanmaktadır. Bu modelde yetiştiriciliği yapılan bitkinin tüm ihtiyaçları hava ve su içerisinden karşılanır. Bu yazımızda size topraksız tarım nedir? Nasıl yapılır? Topraksız tarım teknikleri nelerdir? Topraksız tarım ürünleri nelerdir? Topraksız tarım malzemeleri ve maliyeti nedir? sorularının cevaplarını anlaşılır bir dille anlatmaya çalışacağız.
Topraksız Tarım Nedir?
İlk olarak 1929 yılında Prof. Dr. William Gericke tarafından kullanılmaya başlanılan topraksız tarım daha sonra Hollanda da geliştirilmiştir. Ülkemize ise ticari olarak 1990 yılında Antalya’da kurulan modern serada başlamıştır.
Topraksız tarım bitkilerin ihtiyaç duydukları besin elementlerinin kontrollü bir şekilde hazırlanmış olan solüsyonlar yöntemiyle bitkiye verilmesidir.
Topraksız Tarımın Avantajları Nelerdir?
- Hobi amaçlı balkonunuzda yada sera ortamında yetiştiricilik yapabilirsiniz.Yetiştiricilik yapacağınız ortam kapalı alan ise yılın her mevsimi yetiştiricilik yapma imkanına sahip olabilirsiniz.Üretim kapalı alanda kontrollü bir şekilde yapıldığından kuraklık ve yoğun yağış gibi olumsuzlukların önüne geçilmiş olunur.
- Özelikle iklim kontrollü seralarda zararlı haşereler, böcek vb. bitki sağlığına zararlı hastalık etmenleri riski minimize edilir.
- Toprak bünyesinin uygun olmadığı durumlarda bitki besin elementlerini almada zorlanabilmektedir. Bitki kökleri toprağa oranla suda çözünmüş besin değerlerini daha kolay bir şekilde bünyesine alabilmektedir. Bitkinin ihtiyaç duyduğu besin içeriği, pH (çözeltinin asitlik veya alkalilik değeri) ve Ec ( tuzluluk değeri) sürekli kontrol edilebildiği gibi değişimlerde kısa sürede müdahale edebilme imkanı sunar. Böylelikle bitki gelişimi hızlanır, hasat zamanı kısalır verimlilik optimum seviyeye çıkar.
- Yetişticilik sırasında toprağı havalandırmak için çapa yapmak, yabancı ot temizliği gibi insan gücüne dayalı işler olmaz. Daha az kişi ile az zamanda daha fazla üretim yapılabilir.
- Geleneksel tarıma oranla daha az su, gübre, insan gücü ve arazi kullanımı söz konusudur. Dolayısıyla girdi maliyetlerinin azalması yetiştirilen üründen elde edilen kar marjını yüksek tutacaktır.
Topraksız Tarımın Dezavantajları Nelerdir?
- Sera kurulum maliyeti yüksektir.
- Kurulan sistem konusunda uzman personellerle sürekli takip edilmelidir.
- Kış aylarında ortamı ısıtmak için enerji kullanımı fazladır.
- Teknoloji üzerine kurulan üretim ortamında hata yapma oranı yüksektir.
Topraksız Tarım Karlı Mı?
Topraksız tarım yada topraksız seracılık modelinde birim alanda daha fazla bitki yetiştirme imkanı vardır. Gübreleme ve zirai ilaç kullanımı daha az, hastalıklarla mücadele daha kolaydır. Topraksız tarımda birim alandan elde edilen kazanç, geleneksel tarım ile karşılaştırılırsa yaklaşık 50 kat daha fazladır.
Topraksız Tarım Teknikleri Nelerdir?
Yaygın olarak uygulanan 2 farklı topraksız tarım tekniği vardır. Bunlar;
- Katı ortam kültürü,
- Su kültürü (Aeroponik, Durgun Su Kültürü, Akan Su Kültürü, ve Aquaponik)
Topraksız tarım tekniklerinde üretim doğrudan besin çözeltisi içinde yapılıyorsa su kültürü, besin solüsyonu ile sulama yapılan katı ortamlarda yapılıyorsa katı ortam kültürü olarak adlandırılır.
Katı Ortam Kültürü:
Ticari olarak en fazla üretim yapılan topraksız tarım yöntemidir. Bitki kökleri tampon ve destek görevi gören katı ortam içerisinde besin eriyiklerince zenginleştirilmiş ortamlarda yetiştirilir. Kurulum maliyeti açısından karşılaştırma yapılacak olursa diğer topraksız tarım tekniklerinden daha düşüktür.Genellikle yatak kültürü, , saksı ve torba-paket kültürü şeklinde organik ve inorganik yetiştirme materyalleri kullanılır.
Su Kültürü
Yetiştirilecek olan bitkiler doğrudan besin çözeltisi içerisinde yetiştirilir. Aeroponik, Durgun Su Kültürü, Akan Su Kültürü, ve Aquaponik olmak üzere 4 farklı yöntemle yapılır.
1. Aeroponik:
1990’lı yıllarda Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından uzayda bitki yetiştirme amacıyla geliştirilen bir yöntemdir. Bu yöntemde bitkinin gereksinimi olan besin maddeleri havada asılı bulunan bitki köklerine püskürtülerek sis veya buhar şeklinde uygulanır.
Bu tekniğin uygulanmasında bitki köklerinin nemli kalmasına dikkat edilmelidir. Hidroponik yönteme göre daha az su ve gübre kullanılır. Yetiştirme ortamında kökler oksijen ile daha fazla temas ettiğinden bitki gelişimi daha hızlı gerçekleşir.
2. Durgun Su Kültürü:
Bu yöntem en eski topraksız tarım bitki yetiştirme tekniğidir. Genellikle bitki besleme çalışmalarında uygulanan bir yöntem olup ticari olarak önemi yoktur. Köpük veya benzeri malzemelere tutturulan bitkiler dugun su birikintisi üzerine bırakılır. bitki kökleri ihtiyaç duydukları besin maddelerini su içerisindeki kökleri vasıtasıyla alır. Bu yöntemin avantajları ;
- Bitki besleme organik besin maddeleri ile kolaylıkla uygulanabilir.
- Diğer sistemlerde olan damlama tıkanıklıkları görülmez.
- Sprey yayıcı gibi materyallere gerek duyulmaz.
Durgun su kültürü havalandırmalı ve havalandırmamız durgun su kültürü olmak üzere iki farklı method vardır.
A-Havalandırmalı Durgun Su Kültürü
Üretim yapılan su kültürü teknesi içerisine yerleştirilen pompa vasıtasıyla yapılan durgun su kültürüdür. Kullanılan su teknesi 30 cm derinliktedir. Bu sistemde bitki köklerin pompanın sağlamış olduğu hava kabarcıkları sayesinde çürümesi engellenmiş olunur.
B- Havalandırmasız Durgun Su Kültürü
Besin çözeltisi bulunan 30 cm derinlikteki tekne içerisine bitkilerin yerleştirilmesi ile yapılan durgun su kültürü tekniğidir. Ph değeri ve yetiştirilen bitkinin gereksinimleri göz önüne alınarak 7-14 gün aralılarla çözelti değişimi yapılır.
3. Akan Su Kültürü
Yatay boru yada kanal üzerine belirli aralıklarla yerleştirilen bitki köklerinin akan besin çözeltisi ile buluşturulduğu yetiştiricilik sistemidir. Tank yada su deposu içerisinde bulunan çözeltinin belirli aralıklarla pompalanarak sistem içerinde devir daim etmesi sağlanır. Su ve besin miktarları takip edilerek azaldığında takviye yapılır.
4. Akuaponik (Aquaponic)
Akuaponik sistem günümüzde yaygın olarak kullanılan bir yöntem değildir. Bu sistemde de bitki besleme su içerisinde yapılır. Su havuzunda yetiştirilen balıkların üretmiş oldukları nitrojen açısından zengin atıklar bitkilerin yetiştirildiği ortama pompalanır. Sistemde bitki kendini beslediği gibi suyu da temizlemiş olur. Bu şekilde kapalı devre içerisindeki döngü devam eder. Akuaponik sistemin diğer yöntemlerden farkı sürdürebilir kaynaklardan daha az su harcanarak yapılmasıdır.
Katı Ortam Kültürü
Topraksız tarım yöntemleri arasında en yaygın kullanılan üretim şekildir. Bitki yetiştirme ortamı olarak saksı, hazır blok, yatak, paket ve torba kullanılır. Yetiştirilmesi planlanan bitkiye göre ihtiyacı olan besin maddeleri çözelti olarak verilir. Katı ortam kültürü 3 farklı yöntemler yapılır. Bunlar;
- Hazır blok kültürü,
- Yatak kültürü,
- Saksı-torba kültürü.
Hazır Blok Kültürü
Yetiştirme ortamı olarak genellikle kaya yünü kullanılır. 2-10 m uzunluk, 2-10 cm genişlik ve 2-7 cm kalınlığa sahip kaya yünü blokları arasına açılan çukurlara yerleştirilen bitkilere damla sulama yöntemi ile ihtiyaç duydukları besin elementleri verilir.
Yatak Kültürü
15-20 cm derinlik, 30-120 cm genişlikte tahta, plastik, beton yada metal malzeme kullanılarak yataklar hazırlanır. Bitkiler organik yada inorganik yetiştirme ortamlarına dikilir. Organik ve inorganik ortamlar tek başlarına kullanıldıkları gibi birbirleri ile karıştırılarak da hazırlanabilmektedir. Organik yetiştirme ortamlarının inorganik ortamlara göre su tutma kapasiteleri ve katyon değişim kapasiteleri daha yüksektir. Bu avantaj gübreleme ve sulamada yapılabilecek hataları tolere eder.
En çok kullanılan organik yetiştirme ortamları şunlardır;
- Torf,
- Hindistan cevizi atığı (kokopit),
- Pirinç kavuzu,
- Mantar kompostu,
- Ağaç kabuğu
En çok kullanılan inorganik yetiştirme ortamları ise şunlardır;
- Perlit,
- Pomza,
- Kaya yünü,
- Kum,
- Cüruf.
İnorganik materyaller bitki köklerinin daha çok havalanmasın sağlar. İnorganik materyallerden kokpit ve kaya yünü ithal edilmekte olup perlit ve pomza ülkemizde çıkarılmaktadır.
Bu yöntemde bitkinin ihtiyacı olan besin maddeleri ve su damla sulama sistemi ile ortama verilir. Kurulum aşamasında sisteme verilen %1-2’lik eğimlerle atık suyun sistemden uzaklaştırılması sağlanılmış olunur.
Saksı, Torba veya Paket Kültürü
Bu teknikte saksı yada torba içine doldurulan substratlara bitkilerin dikilir. Bitkinin ihtiyaç duyduğu besin elementleri damla sulama sistemi ile verilir.
Topraksız Tarımda Hangi Bitkiler Yetişir?
Topraksız tarım farklı yöntemlerle yapılmaktadır. Uygun bitkiler kurulan sisteme göre değişkenlik göstermektedir.
Hidroponik sistemlerde; ıspanak, domates, dereotu, kekik, frenk soğanı, nane, marul, dolmalık biber, fasulye, çilek, salatalık, kavun ve karpuz.
Aeroponik sistem; maydanoz, nane, lahana, marul, kekik, fesleğen, zencefil, dereotu, frenk soğanı, ıspanak, ısırgan otu, adaçayı, brokoli, karnabahar, salatalık, biber, biberiye, turp, pancar, domates, çilek, havuç, bezelye, patlıcan, ve patates.
Akuaponik sistem; marul, salatalık, lahana, çilek, su teresi, fesleğen, domates, ıspanak, kabak, maydanoz, sarımsak, dereotu, nane, kişniş otu, fasulye, roka, bezelye ve pazı.
Topraksız tarım sağlığa zararlı mı?
Topraksız Tarım Sera Kurulum Malzemeleri ve Maliyeti
Topraksız tarım birçok farklı teknikle yapılabildiği gibi sera kurulumu da yetiştirilecek ürüne uygun olarak tasarlanmalıdır. Şuan burada basit bir şekilde akan su kültüründe 70 metrekare marul serası kurulumu için gerekli malzemeler hakkında bilgi vereceğiz.
İlk olarak sera kurulumu yapılacak arazinin tesviye edilmesi gereklidir. Bu işlem çok önemlidir. Arazi tesviyesi yapılmadan kurulan topraksız tarım serasında bitkilere uygulanan besin çözeltileri eşit miktar ve seviyede ulaşmayacağından büyüme aynı anda gerçekleşmeyeceği gibi su döngüsünde de problem yaşanır.
Sera Kurulumu İçin Malzemeler:
- Sera yay demiri ( 27’lik demir),
- Kapı etrafı ve Atkılar için ( 21’lik demir),
- Kazıklar ( 32’lik demir )
- Plastik örtü 350 mikron,
- Kapı kilit ve menteşe malzemesi,
- Çivi,
- Gölgelik için file.
Akan Su Kültürü İçin Malzemeler ;
- 70 ml’lik yada 100 ml’lik PVC boru 3 metre ( 88 adet),
- Kelepçe,
- Maşon (su çıkışı),
- Tapa ( su girişi)
- T boru,
- Geri dönüş borusu,
- Dirsek,
- Su pompası,
- Vana,
- Su deposu ,
- Hava taşı ve hava hortumu,
- Boru altına yerleştirmek ve ayak yapımı için kereste 3 metre boyunda (5×10 ), 3 metre boyunda (5×5),
- EC metre ve Ph metre,
- Bitki besin maddeleri,
- Nitrik asit
- File saksı,
- Termometre,
- Fide.
Sera kurulum maliyeti günümüz şartlarında çok hızlı bir şekilde değişmektedir. Gerekli malzemelere göre araştırma yapılarak en uygun yerden alınması tavsiye edilir. PVC borular üzerinde 30 cm’ye bir 52’lik panç yardımı ile delik açtınızda marul yetiştiriciliğinde 70 metrekare serada ortalama 1000 adet marul yetiştirilebilir. Bitkiler arası mesafe yetiştireceğiniz bitki çeşidine göre değişmekle beraber marul yetiştiriciliği için ideal mesafe 30 cm olarak belirlenmiştir.
Kullanıdığınız suyun EC değeri topraksız tarım yönteminde çok önemlidir. EC değeri ne kadar düşük ise su içerisine katılan besin çözeltisi miktarı o kadar fazla olur. Bu yüzden mümkünse tuzluluk değeri düşük olan yağmur suyunu toplayarak kullanmanız tavsiye edilir.
Gübre olarak sıvı besin maddeleri kullanılmaktadır. Gübreler ve pH düşürmek için kullananız gereken nitrik asit piyasada satılmaktadır. İdeal pH değeri 5,8-6,5, EC değeri 1,6 – 1,8 ms/cm olması önerilir.
Topraksız Tarımda Marul Hasadı
Yaz aylarında hava sıcaklığı ve gün ışığı süresi yüksek olduğundan olgunlaşma daha hızlı gerçekleşir. Marullar yaz aylarında 2-35 günde hasat edilebilir iken kış aylarında bu süre 45-60 gün olur. Yıl bazında değerlendirme yapıldığında ortalama 8 kez hasat imkanı sunar.
Son zamanlarda piyasada satılan marullar gram olarak düşüktür. Normal şartlarda bir marul 400 gr ağırlığa ulaşınca hasat edilir. Marul fiyatları piyasa ve zamana göre değişkenlik gösterebilmektedir.
Topraksız tarım hakkında sormak istediklerinizi yorum kısmına yazarak bize ulaşabilirsiniz. En kısa sürede geri dönüş sağlanacaktır.
