Eylülde Sonbahar Gübreleme Planı
Eylül ayı, yaz üretiminin ardından toprağın yeni sezona hazırlanması için önemli bir geçiş dönemidir. Hasat sonrası toprağın besin durumunu görmek, gereksiz gübre kullanımını önlemek ve sonbahar ekimine doğru bir besleme programıyla başlamak isteyen üreticiler için ilk adım doğru toprak analizidir.
Sonbahar gübreleme planı, yalnızca hangi gübreden kaç kilogram kullanılacağını belirlemek değildir. Toprağın pH değeri, organik madde düzeyi, tuzluluk, kireç, fosfor ve potasyum durumu ile yetiştirilecek ürün ve hedeflenen verim birlikte değerlendirilmelidir.
Eylül ayında yapılacak doğru bir toprak analizi; eksik besin maddelerinin belirlenmesine, yeterli durumda bulunan elementlerin gereksiz yere uygulanmamasına ve gübre maliyetlerinin daha kontrollü yönetilmesine yardımcı olur.
Bu rehberde Eylül ayında toprak analizi nasıl yapılır, toprak numunesi nereden ve hangi derinlikten alınır, analiz sonuçları nasıl değerlendirilir ve sonbahar gübreleme planı nasıl hazırlanır sorularını adım adım ele alacağız.
Eylül Ayında Toprak Analizi Neden Önemli?
Sonbahar ekimi öncesinde yapılan toprak analizi, bir sonraki üretim döneminin bitki besleme programının tahmine değil ölçülebilir verilere dayanmasını sağlar.
Aynı köyde bulunan iki tarla arasında bile pH, organik madde, fosfor, potasyum, kireç ve tuzluluk bakımından önemli farklılıklar görülebilir. Hatta geniş veya arazi yapısı değişken tek bir parselin farklı bölümleri bile aynı özellikleri taşımayabilir.
Bu nedenle geçen sezon kullanılan gübre programını her yıl aynı şekilde tekrarlamak doğru değildir. Önce toprağın mevcut durumu belirlenmeli, ardından yetiştirilecek ürüne uygun bir sonbahar gübreleme planı hazırlanmalıdır.
Toprak analizi ile şu temel sorulara cevap aranır:
- Toprağın pH değeri yetiştirilecek ürün için uygun mu?
- Organik madde düzeyi yeterli mi?
- Fosfor ve potasyum ihtiyacı var mı?
- Toprakta tuzluluk sorunu bulunuyor mu?
- Kireç oranı besin maddelerinin alınabilirliğini etkiliyor mu?
- Ekim öncesinde taban gübresi gerekli mi?
- Hangi besin maddesi ne kadar verilmelidir?
- Azotun tamamı tek seferde mi, yoksa bölünerek mi uygulanmalıdır?
Bu bilgiler birlikte değerlendirildiğinde sonbahar gübreleme planı daha ekonomik, uygulanabilir ve parsel bazında doğru hale gelir.
Eylül Ayında Toprak Analizi Nasıl Yapılır?
Toprak analizinin başarısı laboratuvarda değil, tarlada doğru numunenin alınmasıyla başlar. Parseli temsil etmeyen bir numune üzerinden yapılan analiz teknik olarak doğru sonuç verse bile yanlış gübreleme kararına neden olabilir.
Bu nedenle Eylül ayında toprak analizi nasıl yapılır? sorusunun ilk cevabı doğru örnekleme yöntemini uygulamaktır.
Toprak Numunesi Ne Zaman Alınmalı?
Toprak numunesi, gübreleme ve ekim programı hazırlanabilecek kadar erken dönemde alınmalıdır. Ekim veya gübre uygulamasından yaklaşık 1,5–2 ay önce numune alınması, analiz sonuçlarının değerlendirilmesi ve gübre planının hazırlanması için yeterli zaman bırakır.
Eylül ayı bu açıdan özellikle sonbahar ve kışlık üretim yapacak işletmeler için önemli bir hazırlık dönemidir.
Numune alınacağı gün toprak aşırı ıslak, çamurlu veya donmuş olmamalıdır. Çok ıslak toprak hem örneklemeyi zorlaştırır hem de homojen bir numune hazırlanmasını güçleştirir.
Yakın zamanda yoğun gübre, kireç veya organik materyal uygulanmış noktalar da doğrudan numune almak için uygun değildir. Bu tür alanlar parselin genel durumunu olduğundan farklı gösterebilir.
Tarla Toprağından Numune Nasıl Alınır?
Tarla bitkilerinde gübreleme amacıyla numune alınırken çoğunlukla işlenen üst toprak tabakası değerlendirilir. Birçok tarla bitkisinde yaklaşık 0–20 cm derinlik temel örnekleme katmanı olarak kullanılabilir.
Tek bir noktadan alınan toprak bütün tarlayı temsil etmez. Daha güvenilir bir sonuç için parsel içinde farklı noktalardan alt numuneler alınmalı ve bunlar birleştirilmelidir.
Uygulama şu şekilde yapılabilir:
- Parselin genel yapısını inceleyin.
- Tarlada zikzak biçimde ilerleyin.
- Yaklaşık 10–15 farklı noktadan benzer miktarda toprak alın.
- Numuneleri temiz bir plastik kovada birleştirin.
- Toprak içindeki taş, iri kök ve yabancı materyalleri ayırın.
- Numuneleri iyice karıştırarak homojen hale getirin.
- Hazırlanan karışımdan laboratuvar için yeterli miktarda örnek ayırın.
- Numune torbasının üzerine parsel adı, numune derinliği, tarih ve yetiştirilecek ürün bilgilerini yazın.
Geniş veya toprak yapısı farklılık gösteren alanlarda tek numune yerine birden fazla temsil alanı oluşturmak daha sağlıklı sonuç verir.
Tarlada Zikzak Yöntemi Neden Kullanılır?
Zikzak örnekleme yöntemi, tarlanın yalnızca belirli bir bölümünün değil, bütün parselin temsil edilmesini amaçlar.
Örneğin yalnızca tarla girişinden veya parselin merkezinden numune alınması, o noktadaki özel koşulların bütün araziyi temsil ettiği varsayımına yol açabilir.
Zikzak ilerleyerek farklı noktalardan örnek toplandığında parsel içindeki doğal değişkenlik daha iyi temsil edilir.
Ancak tarlanın bir bölümü belirgin biçimde farklıysa bu alan ana örneğe karıştırılmamalıdır. Toprak rengi, eğim, drenaj, bitki gelişimi veya geçmiş uygulamalar bakımından belirgin farklılık bulunan bölümler ayrı numuneler halinde değerlendirilmelidir.
Meyve Bahçesinde Toprak Numunesi Nasıl Alınır?
Meyve ağaçlarında kök sistemi tarla bitkilerine göre daha derine yayıldığı için yalnızca yüzey toprağını incelemek yeterli olmayabilir.
Meyve bahçelerinde ihtiyaç durumuna göre:
- 0–20 cm
- 20–40 cm
- 40–60 cm
derinliklerden ayrı numuneler alınabilir.
Farklı derinliklerden alınan örnekler birbirine karıştırılmamalıdır. Her numune ayrı torbaya konulmalı ve derinliği açık biçimde yazılmalıdır.
Ağaç gövdesinin hemen dibinden numune almak yerine köklerin aktif olduğu taç izdüşümü çevresinin temsil edilmesi daha doğru sonuç verir.
Özellikle uzun yıllardır gübreleme yapılan bahçelerde farklı toprak katmanlarının ayrı değerlendirilmesi, besin maddelerinin profil içindeki dağılımını anlamaya yardımcı olur.
Toprak Numunesi Nerelerden Alınmamalı?
Doğru sonbahar gübreleme planı oluşturabilmek için alınan numunenin parselin ortalama durumunu temsil etmesi gerekir.
Bu nedenle aşağıdaki alanlardan numune alınmamalıdır:
- Gübre yığınlarının bulunduğu noktalar,
- Kireç depolanan alanlar,
- Hayvan gübresinin uzun süre beklediği bölgeler,
- Yol ve tarla kenarları,
- Sulama kanallarının hemen çevresi,
- Su biriken çukur alanlar,
- Olağan dışı tümsek bölgeler,
- Bitki artıklarının yakıldığı noktalar,
- Hayvanların sürekli bulunduğu alanlar,
- Ağaç veya çit dipleri,
- Parselin genelinden belirgin biçimde farklı küçük bölgeler.
Tarlada belirgin biçimde farklı iki alan bulunuyorsa bunları tek numunede birleştirmek yerine ayrı örneklemek daha doğru olacaktır.
Toprak Analizinde Hangi Değerlere Bakılmalı?
Toprak analizini yalnızca fosfor veya potasyum değerinden ibaret görmek doğru değildir. Verimli bir sonbahar gübreleme planı hazırlanırken toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Temel analizlerde özellikle şu değerlere dikkat edilmelidir:
- Toprak pH’ı,
- Elektriksel iletkenlik ve tuzluluk,
- Kireç oranı,
- Organik madde,
- Alınabilir fosfor,
- Alınabilir potasyum.
Ürünün özelliklerine ve parselde gözlenen sorunlara bağlı olarak kalsiyum, magnezyum, demir, çinko, mangan ve diğer mikro besin elementlerinin de incelenmesi gerekebilir.
Toprak pH Değeri Neden Önemlidir?
Toprak pH’ı, besin maddelerinin bitki kökleri tarafından alınabilirliğini doğrudan etkileyen temel göstergelerden biridir.
Toprakta yeterli miktarda bir besin maddesi bulunması, bitkinin bu besinden mutlaka yararlanabileceği anlamına gelmez. Uygun olmayan pH koşullarında bazı elementlerin çözünürlüğü ve alınabilirliği düşebilir.
Bu nedenle analiz raporundaki besin değerlerini pH’tan bağımsız değerlendirmek doğru değildir.
Kireçleme veya pH düzenleyici uygulamalar da gelişigüzel yapılmamalıdır. Uygulama miktarı toprağın yapısı, mevcut pH değeri ve yetiştirilecek ürün dikkate alınarak belirlenmelidir.
Organik Madde Neden Önemlidir?
Organik madde toprağın yalnızca besin deposu değildir. Aynı zamanda toprak yapısı ve uzun vadeli verimlilik açısından temel unsurlardan biridir.
Yeterli organik madde;
- toprağın su tutmasına,
- agregat yapısının gelişmesine,
- mikrobiyal aktivitenin sürdürülmesine,
- besin maddelerinin tutulmasına,
- kök gelişiminin desteklenmesine
katkı sağlar.
Organik madde oranı düşük bir toprakta yalnızca mineral gübre miktarını artırmak uzun vadede yeterli çözüm oluşturmaz.
Uygun koşullarda iyi yanmış çiftlik gübresi, kompost, bitki artıkları, örtü bitkileri ve doğru münavebe uygulamaları toprak organik maddesinin geliştirilmesine yardımcı olabilir.
Fosfor ve Potasyum Nasıl Değerlendirilmeli?
Fosfor, özellikle kök gelişimi ve bitkinin enerji metabolizması açısından önemlidir. Potasyum ise bitkinin su dengesi, dayanıklılığı, ürün kalitesi ve birçok fizyolojik süreçte görev alır.
Ancak sonbahar döneminde her tarlaya otomatik olarak fosfor ve potasyum uygulanması doğru değildir.
Analizde yeterli veya yüksek çıkan bir besin maddesinin gereksiz yere verilmesi gübre maliyetini artırabilir ve topraktaki besin dengesini bozabilir.
Bu nedenle sonbahar gübreleme planı, “her yıl kullandığım taban gübresi” anlayışından çıkarılarak analiz sonucuna göre hazırlanmalıdır.
Tuzluluk ve Kireç Neden Kontrol Edilmeli?
Toprak tuzluluğunun yükselmesi bitkinin topraktan su almasını zorlaştırabilir. Hassas bitkilerde bu durum gelişme geriliği ve verim kaybına kadar ilerleyebilir.
Yüksek kireçli topraklarda ise özellikle bazı mikro besin elementlerinin alınabilirliği sınırlanabilir.
Bu nedenle pH, elektriksel iletkenlik ve kireç değerleri ayrı ayrı değil, birlikte değerlendirilmelidir.
Sulama suyu kalitesi ve sulama yöntemi de topraktaki tuz birikimi üzerinde etkili olabilir. Sulama yönetimini geliştirmek isteyen üreticiler Sulamada Su ve Enerji Tasarrufu içeriğini de inceleyebilir.
Toprak Analizine Göre Sonbahar Gübreleme Planı Nasıl Yapılır?
Sonbahar gübreleme planı hazırlanırken amaç toprağa mümkün olduğunca fazla gübre vermek değil, bitkinin ihtiyacı ile toprağın sağlayabileceği besin miktarı arasındaki farkı doğru biçimde tamamlamaktır.
Planlama şu sırayla yapılabilir:
- Yetiştirilecek ürün belirlenir.
- Gerçekçi hedef verim oluşturulur.
- Her parselin analiz sonucu ayrı incelenir.
- pH, tuzluluk, kireç ve organik madde değerlendirilir.
- Fosfor ve potasyum durumu belirlenir.
- Önceki ürün ve geçmiş gübreleme kayıtları incelenir.
- Toprakta yeterli bulunan besinlerin gereksiz uygulamasından kaçınılır.
- Eksik besin maddeleri için uygun gübre kaynakları seçilir.
- Gerekli N, P₂O₅ ve K₂O miktarları hesaplanır.
- Azotun uygulama dönemleri belirlenir.
- Yağış, sulama ve ekim tarihi dikkate alınır.
- Yapılan bütün uygulamalar kayıt altına alınır.
Bu yaklaşım sonbahar gübreleme planı ile gübre maliyetlerinin daha kolay takip edilmesini ve her parsel için farklı uygulama yapılmasını sağlar.
N, P₂O₅ ve K₂O ihtiyacını gerçek gübre miktarına dönüştürmek için sitedeki NPK Gübre Miktarı Hesaplamaaracından yararlanabilirsiniz.
Sonbaharda Hangi Gübre Atılır?
“Sonbaharda hangi gübre atılır?” sorusunun bütün tarlalar için geçerli tek bir cevabı yoktur.
DAP, MAP, 15-15-15, 20-20-0, potasyum sülfat veya diğer gübre çeşitlerinden hangisinin kullanılacağı, toprakta eksik olan besin maddesine göre belirlenmelidir.
Örneğin fosfor seviyesi yeterliyken yalnızca alışkanlık nedeniyle yüksek fosfor içeren gübre kullanmak gereksiz maliyet oluşturabilir.
Benzer şekilde dengeli içerikli kompoze gübreler pratik kullanım avantajı sağlasa da toprağın her üç temel besine aynı oranda ihtiyaç duyduğu anlamına gelmez.
15-15-15 gübrenin yapısı ve kullanım alanları hakkında ayrıntılı bilgi için 15-15-15 Gübre Nedir? içeriğini inceleyebilirsiniz.
Gübre seçiminde ilk soru “hangi marka?” değil, “hangi besin maddesine ne kadar ihtiyacım var?” olmalıdır.
Taban Gübresi Nasıl Belirlenir?
Taban gübresi ekim veya dikim öncesinde ya da ekim sırasında kullanılan temel bitki besleme uygulamalarından biridir.
Amaç, bitkinin erken gelişim döneminde ihtiyaç duyacağı besin maddelerini kök bölgesinde uygun miktarda bulundurabilmektir.
Özellikle toprakta hareketliliği sınırlı olan fosforun uygun biçimde uygulanması önemlidir.
Taban gübresi seçilirken:
- toprak analizi,
- ürün türü,
- hedef verim,
- önceki ürün,
- geçmiş gübreleme,
- toprak yapısı,
- sulama imkânı
birlikte değerlendirilmelidir.
Sonbahar gübreleme planı hazırlanırken yalnızca gübrenin çuval fiyatını karşılaştırmak da yeterli değildir. Ürünün içerdiği gerçek N, P₂O₅ ve K₂O miktarları dikkate alınmalıdır.
Azotun Tamamını Sonbaharda Vermek Doğru mu?
Azot, toprakta hareketliliği yüksek besin maddelerinden biridir. Yağış, sulama, toprak yapısı ve sıcaklık gibi faktörlere bağlı olarak kayıplar meydana gelebilir.
Bu nedenle birçok üründe azot ihtiyacının tamamını sonbaharda tek seferde uygulamak yerine bitkinin gelişme dönemlerine göre bölmek daha verimli olabilir.
Böyle bir uygulama bitkinin ihtiyaç duyduğu dönemde yeterli azota ulaşmasını sağlarken kayıp riskinin azaltılmasına da yardımcı olabilir.
Ancak azotun kaç parçaya bölüneceği ve hangi tarihlerde uygulanacağı yetiştirilen ürüne göre değişir.
Sonbahar gübreleme planı içinde azot uygulaması diğer besinlerden ayrı değerlendirilmelidir.
Organik Gübre Sonbaharda Kullanılır mı?
İyi olgunlaşmış çiftlik gübresi ve uygun özellikteki kompostlar sonbahar toprak hazırlığında değerlendirilebilir.
Organik gübreler toprağa yalnızca organik madde değil, aynı zamanda azot, fosfor, potasyum ve diğer besin elementlerini de taşır.
Bu nedenle organik gübre kullanılan bir parselde mineral gübre hesabı yapılırken organik kaynaktan gelen besin katkısı göz ardı edilmemelidir.
Gelişigüzel ve çok yüksek miktarda çiftlik gübresi uygulamak da doğru değildir. Özellikle materyalin tuzluluğu, olgunlaşma durumu ve içerdiği besin maddeleri dikkate alınmalıdır.
Organik gübre uygulamaları da diğer gübreler gibi kayıt altına alınmalı ve sonbahar gübreleme planı içinde değerlendirilmelidir.
Gübre Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Analiz sonucunda önerilen besin miktarı ile kullanılacak ticari gübrenin miktarı aynı şey değildir.
Örneğin dekara 6 kg P₂O₅ verilmesi gerekiyorsa ve kullanılacak gübre %46 P₂O₅ içeriyorsa:
6 ÷ 0,46 = yaklaşık 13 kg/da gübre
uygulanması gerekir.
Ancak kullanılan ürün DAP gibi birden fazla besin elementi içeriyorsa gübrenin sağladığı diğer elementler de toplam hesaba dahil edilmelidir.
Örneğin fosfor ihtiyacını DAP ile karşılayan bir üretici, DAP üzerinden verilen azotu daha sonraki azot hesabından düşmelidir.
Bu tür hesaplamaların doğru yapılması, gereksiz gübre kullanımını ve aynı besin maddesinin farkında olmadan iki kez uygulanmasını önler.
Eylül Ayında Gübreleme Öncesi Kontrol Listesi
Uygulamaya başlamadan önce şu noktaları kontrol edin:
- Tarlayı homojen bölgelere ayırdım mı?
- Temsil edici toprak numunesi aldım mı?
- Olağan dışı noktalardan numune almaktan kaçındım mı?
- pH değerini kontrol ettim mi?
- Tuzluluk ve kireç durumunu değerlendirdim mi?
- Organik madde seviyesini inceledim mi?
- Fosfor ve potasyum ihtiyacını belirledim mi?
- Önceki sezon kullanılan gübreleri kayda aldım mı?
- Seçtiğim gübrenin gerçek NPK içeriğini hesapladım mı?
- Uygulama zamanını ekim, yağış ve sulama programına uygun planladım mı?
Bu kontroller tamamlandığında sonbahar gübreleme planı daha kontrollü ve uygulanabilir hale gelir.
Sonbahar Gübrelemesinde En Sık Yapılan Hatalar
En sık yapılan hatalardan biri, geçen yıl kullanılan gübre miktarını yeni analiz yaptırmadan tekrar uygulamaktır.
Bir başka yaygın hata, daha fazla gübrenin mutlaka daha fazla verim sağlayacağını düşünmektir.
Bitkinin ihtiyacından fazla uygulanan gübre ekonomik kayba yol açabileceği gibi toprak ve su kaynakları üzerinde de istenmeyen etkiler oluşturabilir.
Kaçınılması gereken diğer uygulamalar şunlardır:
- Tek noktadan alınan toprak numunesine güvenmek,
- Farklı toprak özelliklerine sahip alanları aynı numunede karıştırmak,
- Analizde yüksek bulunan besinleri yeniden uygulamak,
- Gübre etiketindeki besin oranlarını dikkate almamak,
- Hesabı yalnızca çuval sayısı üzerinden yapmak,
- Azotlu gübreleri gereğinden erken uygulamak,
- Organik gübrelerden gelen besinleri hesaba katmamak,
- Toprak pH’ını göz ardı etmek,
- Gübreyi tohum veya kökle zarar oluşturacak şekilde temas ettirmek,
- Gübreleme kayıtlarını tutmamak.
Sonuç: Gübreleme Kararını Toprak Analiziyle Verin
Eylül ayı, tarlanın yalnızca yeni ekime hazırlanacağı değil, bir sonraki sezonun bitki besleme stratejisinin kurulacağı dönemdir.
Hasat sonrasında yapılacak doğru bir toprak analizi ile pH, organik madde, fosfor, potasyum, tuzluluk ve kireç gibi temel değerler ortaya çıkarılabilir.
Bu bilgiler üzerinden hazırlanan sonbahar gübreleme planı, üreticinin hangi besini, ne kadar ve hangi dönemde uygulaması gerektiğini daha net görmesini sağlar.
Gübreleme programında amaç daha fazla gübre kullanmak değil, doğru besin maddesini doğru miktarda, doğru zamanda ve uygun yöntemle uygulamaktır.
Böylece gereksiz gübre maliyetleri azaltılabilir, besin maddelerinden daha etkili yararlanılabilir ve yeni üretim sezonuna daha planlı bir başlangıç yapılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Eylül ayında toprak analizi yapılır mı?
Evet. Özellikle sonbahar ve kışlık ekim planlanan alanlarda Eylül ayı toprak analizi için uygun bir hazırlık dönemidir. Numunenin gübre uygulamasından önce alınması önemlidir.
Toprak numunesi kaç santimetre derinlikten alınır?
Tarla bitkilerinde çoğunlukla yaklaşık 0–20 cm’lik işlenen toprak tabakası değerlendirilir. Meyve bahçelerinde daha derin toprak katmanlarının ayrı örneklenmesi gerekebilir.
Bir tarladan kaç noktadan numune alınmalı?
Parselin büyüklüğüne ve homojenliğine bağlı olmakla birlikte farklı bölgelerden yaklaşık 10–15 alt numune alınarak temsil edici bir karışım hazırlanabilir.
Sonbaharda hangi gübre kullanılmalı?
Gübre çeşidi toprak analizi, yetiştirilecek ürün ve hedef verime göre belirlenmelidir. Bütün tarlalar için geçerli tek bir sonbahar gübresi yoktur.
15-15-15 gübre sonbaharda kullanılır mı?
Toprağın azot, fosfor ve potasyum ihtiyacı bu gübrenin içeriğiyle uyumluysa kullanılabilir. Analiz yapılmadan otomatik tercih edilmemelidir.
Azotun tamamı sonbaharda verilir mi?
Birçok üründe azotun tamamını tek seferde vermek yerine gelişim dönemlerine bölmek daha uygun olabilir. Uygulama şekli ürün ve toprak koşullarına göre belirlenmelidir.
Hayvan gübresi sonbaharda uygulanabilir mi?
İyi olgunlaşmış çiftlik gübresi sonbahar toprak hazırlığında kullanılabilir. Sağladığı besin maddeleri mineral gübre hesabına dahil edilmelidir.
Toprak analizi olmadan gübreleme yapılabilir mi?
Yapılabilir ancak gereksiz, eksik veya dengesiz gübre kullanma riski önemli ölçüde artar. Analiz, gübreleme kararının daha kontrollü verilmesini sağlar.
Toprak analizinde hangi değerler önemlidir?
pH, organik madde, tuzluluk, kireç, fosfor ve potasyum temel değerler arasındadır. Ürüne göre mikro element analizleri de gerekebilir.
Sonbahar gübreleme planı her yıl aynı olabilir mi?
Hayır. Yetiştirilen ürün, verim, gübreleme geçmişi ve toprak özellikleri zamanla değişebilir. Bu nedenle geçmiş yılın programını otomatik olarak tekrar etmek yerine mevcut koşullar yeniden değerlendirilmelidir.
Küçük değişiklikler, büyük verim artışı sağlar.Bu içerik size faydalı olduysa paylaşarak daha fazla kişiye ulaşmasına destek olun.
Kaynaklar
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Toprak, Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü
https://arastirma.tarimorman.gov.tr/toprakgubre/
Toprak Numunesi Alınması – Toprak, Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü
https://arastirma.tarimorman.gov.tr/toprakgubre/Belgeler/Numune%20Al%C4%B1nmas%C4%B1/TOPRAK.pdf
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Bitki Besleme ve Tarımsal Teknolojiler
https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Bitkisel-Uretim/Bitki-Besleme-ve-Tarimsal-Teknolojiler
Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü – Toprak Analiz Laboratuvarı
https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Menu/38/Toprak-Analiz-Laboratuvari
