Kış geldi mi yumurtalar azalıyor, kabuk inceliyor, tavuklar daha çok yem yiyip yine de “verim düşüyor” gibi hissediyorsunuz… Bu durum çoğu zaman normal ama doğru kümes kış yönetimi ile düşüşü belirgin şekilde azaltmak mümkün. Bu rehberde; kışın tavuklarda yumurta verimi neden düşer, kışın kümes havalandırması nasıl olmalı, aydınlatma programı kaç saat, donmayan suluk ve kuru altlık gibi en kritik konuları “7 net adımda” toparladım. Uygulaması kolay, maliyeti düşük ve verime direkt etki eden noktaları kaçırmayın.
Kümes Kış Yönetimi: Yumurta Verimi Düşmesin Diye 7 İpucu
Kış aylarında yumurta verimindeki düşüşün en büyük tetikleyicileri genelde 3 başlıkta toplanır: azalan gün ışığı, soğukla birlikte artan enerji ihtiyacı ve kapalı kümeslerde nem–amonyak birikimi. İyi haber şu: Kışın hedef “kümesi hamam gibi yapmak” değil; cereyansız ama taze hava alan, kuru ve hijyenik, ışığı doğru yönetilen bir ortam kurmak.
Aşağıdaki 7 ipucu, hem hobi kümeslerinde hem küçük işletmelerde “verimi korumak” için en yüksek etkiyi verir.
1) Cereyanı Kes, Ama Havayı Kesme (Kışın Kümes Havalandırması)
“Kışın pencereleri kapatayım, üşümesinler” yaklaşımı en sık yapılan hata. Çünkü kapalı kümes; nem, koku, amonyakve yoğuşma demek. Nem yükselince tüyler ıslanır, soğuğu daha sert hissederler; yoğuşma da donma ve ayak/ibik problemlerini artırır. Kümes içinde hava değişimi, özellikle kışın “kalite” için şarttır.
Uygulama ipucu
- Hava girişini üstten (tavana yakın menfez) planlayın; hava kuşların üstünden dolaşsın.
- “Cereyan” kuş hizasında hissedilen rüzgârdır: girişler kuşların üzerine üflememeli.
- İçeride keskin koku/yanma hissi varsa havalandırma yetersizdir.
Amonyak hedefi
Endüstride genelde 25 ppm altı önerilir; iyi uygulama olarak 10 ppm ve altı hedeflenmesi daha güvenlidir.
2) Kuru Altlık = Kışın Verim Sigortası (Altlık ve Nem Yönetimi)
Kışın kümes altlığı nasıl kuru tutulur?
Kışın yumurta verimini düşüren “gizli” sebeplerden biri, ıslak altlıktır. Islak altlık hem amonyak üretimini artırır hem de ayak tabanı problemlerini tetikler. Üstelik nemli ortam, kümesi ısıtsanız bile “soğuğu” daha fazla hissettirir.
Ne yapmalı?
- Altlığı kalın serin (özellikle soğuk bölgelerde).
- Islanan bölgeleri “noktasal” alın, üzerine kuru altlık ekleyin.
- Suluk çevresi en hızlı ıslanan yerdir: bu bölgeye daha sık müdahale edin.
3) Işık Programını Doğru Kur (Kışın Yumurta Verimi İçin Aydınlatma)
Tavuklarda kış aydınlatma programı kaç saat olmalıdır?
Kışın verim düşüşünün en büyük nedeni çoğu zaman kısalan gün ışığıdır. Birçok sürüde yumurtlamayı sürdürmek için toplam aydınlık süreyi 14–16 saat bandına taşımak yeterli olabilir. Uygulama “bir anda değil”, kademeli olmalıdır.
Güvenli aydınlatma kuralı
- Işığı genelde sabah ekleyin (akşam eklemek, tavuklar karanlıkta tünek bulamazsa strese sokabilir).
- Haftada yaklaşık 1 saat artış mantığıyla kademeli ilerleyin (ani değişim yapmayın).
- Genç piliçlerde (özellikle gelişimi tamamlanmadan) erken zorlamanın riskleri olabilir; sürünün yaşına göre plan yapın.
4) Kış Rasyonu: Enerji Artar, Kabuk İçin Minerali Unutma (Yemleme)
Kışın tavuk yemi nasıl ayarlanır yumurta verimi!
Soğukta tavuklar “ısınmak” için daha çok enerji harcar. Bu yüzden yem tüketimi artabilir ama rasyon dengesizse verim yine düşer. Kışın hedef:
- Enerji ihtiyacını karşılamak,
- Protein–amino asit dengesini korumak,
- Kalsiyum ve D vitamini (özellikle kabuk için) tarafını aksatmamak.
Pratik besleme ipuçları
- Yemlikler boş kalmasın; özellikle sabah ve akşam düzenli kontrol edin.
- Kabuk kalitesi için kalsiyum kaynağı (ör. istiridye kırığı) erişilebilir olsun.
- Aşırı “tane yem” yüklenmesi, dengeli yemi bozabilir: ölçülü gidin.
İlgini Çekebilir: Rasyon Düzenleyerek Performans Artırma Üç Gerçekçi Vaka (HEMEN OKU)
5) Donmayan Su: Verimin Sessiz Kahramanı (Su Yönetimi)
Kışın tavuk suluğu donmaması için ne yapılır?
Kışın su kabı donarsa tavuk su tüketimini düşürür. Su düşerse yem tüketimi ve yumurta verimi de düşer. Üstelik susuzluk, sürüde stres ve saldırganlığı artırabilir.
Ne yapmalı?
- Gün içinde suyu sık kontrol edin.
- Mümkünse donmaya dayanıklı suluk/ısıtıcı taban gibi güvenli çözümler kullanın.
- Suyu kirleten altlık sıçramasını azaltmak için suluğu biraz yükseltin (göğüs hizası idealdir).
6) “Isıtayım mı Isıtmayayım mı?”: Önce Yalıtım ve Rüzgâr Kırıcı
Kışın kümes ısıtma gerekli mi?
Birçok kümes için ilk kazanım, pahalı ısıtmadan önce yalıtım + rüzgâr kesme + doğru havalandırma ile gelir. Tavuklar soğuğa belli ölçüde dayanır; asıl problem çoğu zaman ıslak tüy, cereyan ve kötü hava kalitesi olur.
Güvenlik uyarısı
Isıtıcılar yangın riski taşıyabilir. Isıtma uygulanacaksa:
- elektrik tesisatı güvenli olmalı,
- yanıcı malzemeden uzak konumlandırılmalı,
- termostat ve sigorta gibi güvenlik önlemleri düşünülmelidir.
7) Sağlık–Biyogüvenlik: Kış Hastalıkları “Küçük Belirtiyle” Başlar
Kışın tavuklarda hastalık belirtileri yumurta kesilmesi!
Kışın bağışıklığı zorlayan stres faktörleri (soğuk, nem, amonyak) artınca solunum yolu sorunları daha kolay patlak verir. Bilimsel çalışmalar, düşük sıcaklık ve yüksek amonyağın yumurta üretimini olumsuz etkileyebildiğini gösteriyor.
Kış için mini kontrol listesi
- Haftada en az 1 kez ibik–ayak kontrolü (donma, çatlak, yaralanma)
- Parazit kontrolü (bit/kene vb.)
- Yeni hayvan girişlerinde karantina
- Yem–su tüketiminde ani değişim varsa erken müdahale
Sıkça Sorulan Sorular
Kışın tavuklarda yumurta verimi neden düşer?
En yaygın nedenler; gün ışığının azalması, soğuk stresine bağlı artan enerji ihtiyacı ve kümes içinde nem–amonyak birikimidir. Doğru ışık, havalandırma ve yem-su yönetimi düşüşü azaltır.
Kışın kümes havalandırması kapatılmalı mı?
Hayır. Amaç cereyan yapmadan kontrollü hava değişimi sağlamaktır. Yetersiz havalandırma nemi ve amonyağı artırır, bu da verim ve sağlık sorunlarına yol açabilir.
Kışın yumurta için ışık kaç saat olmalı?
Birçok sürüde toplam aydınlık sürenin 14–16 saat bandına kademeli çıkarılması verimi destekler. Işığı genelde sabah eklemek daha konforludur.
Gece lambayı açık bırakmak doğru mu?
Sürekli ışık önerilmez. Tavukların dinlenmesi için karanlık dönem gerekir. Hedef 14–16 saat aydınlık, kalan sürede karanlık olacak şekilde plan yapmaktır.
Kümesi ısıtmak şart mı?
Her zaman şart değildir. Önce rüzgârı kesmek, yalıtım, kuru altlık ve doğru havalandırma ile ortamı stabilize etmek daha verimli olur. Isıtma gerekiyorsa yangın güvenliğine dikkat edilmelidir.
Kışın tavuklar daha çok yem yer mi?
Evet, soğukta ısınmak için enerji ihtiyacı arttığından yem tüketimi artabilir. Dengeli rasyon ve düzenli yemlik kontrolü önemlidir.
Kabuk incelmesi kışın artar mı, ne yapmalıyım?
Artabilir. Kalsiyum kaynağının (ör. istiridye kırığı) erişilebilir olması, dengeli yem ve su tüketiminin kesilmemesi kabuk kalitesini destekler.
Suluk donarsa yumurta verimi etkilenir mi?
Evet. Su tüketimi azalırsa yem tüketimi de düşebilir ve verim hızlı etkilenir. Donmaya karşı suluk konumu, sık kontrol ve uygun ekipman çözümleri gerekir.
Kümes içinde nemin yüksek olduğunu nasıl anlarım?
Pencerelerde terleme/yoğuşma, keskin koku, ıslak altlık ve tüylerde nem hissi tipik işaretlerdir. Havalandırma ve altlık yönetimi gözden geçirilmelidir.
Kışın hangi sağlık kontrolleri yapılmalı?
İbik–ayak donma belirtileri, solunum (hırıltı/akıntı), parazit kontrolü ve yem-su tüketim takibi temel kontrollerdir. Ani değişimde hızlı müdahale önemlidir.
Kaynaklar
- Michigan State University Extension – Decreasing daylight and its effect on laying hens. (canr.msu.edu)
- University of Minnesota Extension – Caring for chickens in cold weather (ventilasyon, nem ve hava kalitesi). (extension.umn.edu)
- Ohio State University Extension (Ohioline) – Winter and Your Backyard Chickens (kontrollü havalandırma, nem/amonyak yönetimi). (ohioline.osu.edu)
- Hybrid Turkeys – Monitoring ventilation and ammonia in cold weather (amonyak hedef seviyeleri). (hybridturkeys.com)
- PubMed Central (PMC) – Effects of Cold Stress and Ammonia Concentration on laying hens (verim etkileri). (PMC)
- MDPI Animals – Physiological responses of laying hens to chronic cold stress & ammonia (kış çevre yönetimi vurgusu). (MDPI)
Küçük değişiklikler, büyük verim artışı sağlar.Bu içerik size faydalı olduysa paylaşarak daha fazla kişiye ulaşmasına destek olun.
