Kışın “tarlada iş bitti” sanan çok… Oysa doğru çeşit + doğru ekim zamanı + dengeli sulama ile kışlık marul ve ıspanak yetiştiriciliği, küçük alanda bile düzenli gelir sağlayabilir. Bu rehberde; “ıspanak ne zaman ekilir?”, “kışlık marul nasıl yetiştirilir?”, “kışın marul sulama kaç günde bir olmalı?” gibi en çok aranan soruları net şekilde cevaplayıp ekimden hasada pratik bir plan vereceğim. Ayrıca kışın sık görülen mildiyö, yaprak biti ve trips gibi sorunlara karşı önleyici ve uygulanabilir ipuçları da var.

Kışlık Marul ve Ispanak Yetiştiriciliği: Ekim Zamanı, Bakım ve Hasat Rehberi

1) Marul–Ispanak kışın neden avantajlı?

• Serin iklim sebzesidir: Yazın kalite düşebilir; kışın yaprak daha canlı, doku daha sıkı olur.
• Kısa devre ürün: Doğru sıra planıyla kış boyunca “ardışık ekim/dikim” yapılır.
• Pazarda sürekli talep: Özellikle taze tüketimde marul–ıspanak kışın da hızlı döner.

Mini hedef: Kış üretiminde amaç “en hızlı büyütmek” değil, kaliteyi koruyarak düzenli hasattır.

2) Ispanak ne zaman ekilir? (Eylül–Ekim kışlık plan)

Türkiye’de ıspanak çoğunlukla sonbahar ekimi ile kışa girer:

• Eylül–Ekim: ana ekim dönemi
• Kasım–Aralık: erken ekimlerde hasat başlar (bölgeye göre değişir)

İpucu: Sıcak günler uzarsa (özellikle kıyı bölgelerde), çok erken ekim “hızlı büyüme” gibi görünse de kaliteyi zorlayabilir. Ekim tarihini bölgenin serinlemeye başladığı döneme yaklaştırmak daha güvenli olur.

3) Marul fide dikimi hangi ayda yapılır?

Marulda “tek doğru ay” yok; bölge, rakım ve örtü altı/açık alan belirleyici. Pratik çerçeve:

• Sonbahar (kışlık üretime geçiş): Fideler genelde Ağustos sonu–Ekim arası dikilir.
• Örtü altında kışlık üretim: Dikim Ekim–Kasım’a sarkabilir.

Fide kuralı: Fideler genelde 4 yaprak civarı iken (sağlıklı kök + kısa boğum) dikime uygundur.

4) Toprak hazırlığı ve drenaj (kışın olmazsa olmazı)

Kışın en çok kayıp yaratan şey: kök bölgesinde su birikmesi.

• Tabanı su tutan alanlarda yükseltilmiş sıra/tava kullan.
• Sık yağış alan bölgelerde sıra aralarına drenaj kanalı bırak.
• Toprak çok ağırsa (killi), ekim/dikimden önce organik madde ile yapıyı iyileştirmek büyük fark yaratır.

Hızlı test: Yağmurdan 24 saat sonra hâlâ çamur gibi ise drenaj zayıftır → hastalık riski artar.

5) Ispanak ekim derinliği kaç cm? Sıra arası–sıra üzeri kaç cm?

Bu soru çok aranıyor; pratik cevap:

Ispanak ekim derinliği

• Genel uygulama: 2–3 cm (çok derin ekim çıkışı geciktirir, çok yüzeysel ekim kurutabilir).

Sıra arası / sıra üzeri

• Sıra arası: çoğu uygulamada 20–25 cm
• Sıra üzeri: 3–5 cm (sıklık arttıkça yaprak ince kalabilir)

İpucu: Pazara “demet” mi “iri yaprak” mı hedefliyorsun?

• Demetlikte sık, iri yaprakta biraz daha seyrek plan daha iyi sonuç verir.

6) Kışın marul sulama kaç günde bir olmalı?

Kış sulamasında doğru soru şu: “Kaç günde bir?” değil, toprak nemi dengede mi?
Yine de pratik çerçeve:

• Dikim sonrası can suyu şart.
• Yağış yoksa toprak kurudukça az ama düzenli sulama.
• Baş bağlama döneminde nem dalgalanması kaliteyi düşürür (çatlama, gevşek baş, acılaşma eğilimi).

En iyi yöntem: Damlama sulama.
Kış ipucu: Akşam sulaması yaprak ıslaklığını uzatabilir → mümkünse sabah.

7) Gübreleme (Toprak analizine göre)

Marul ve ıspanak “yaprak” verdiği için üretici çoğu zaman azotu abartıyor. Sonuç:

• Yaprak yumuşar, hastalığa yatkınlık artar, raf ömrü düşer.

Pratik yol:

1. Toprak analizi yaptır.
2. Azotu tek seferde değil, bölerek ver.
3. Fazla azot yerine dengeli besleme + düzenli sulama ile “gövdeli ama sert” yaprak hedefle.

8) Hastalık–zararlı: Marul mildiyö nasıl önlenir? Ispanakta yaprak biti mücadelesi

Bu bölüm aramalarda çok çekiyor; o yüzden net yazıyorum.

Marul mildiyö nasıl önlenir? (Önleyici adımlar)

• Sık dikimden kaçın (hava dolaşımı).
• Akşam geç saat sulamayı azalt (nem birikimi).
• Örtü altında sabah havalandırması yap (yoğuşma = risk).
• Bulaşık yaprakları tarlada bırakma; temizle.

Ispanakta yaprak biti mücadelesi (İlaçtan önce yapılacaklar)

• Haftada 2–3 kez yaprak altı kontrolü yap.
• Erken dönemde yoğunluk artmadan müdahale daha kolaydır.
• Yabancı otlar yaprak bitine “köprü” olur → temiz tut.
• Örtü altında giriş noktalarını (açıklıkları) tül ile kontrol etmek faydalıdır.

Kimyasal uygulama gerekiyorsa: mutlaka bölgenizdeki yetkili birimlerin önerdiği ruhsatlı ürün ve hasat aralığına göre hareket edin.

9) Ispanak hasadı ne zaman yapılır? Marulda doğru hasat zamanı

Ispanak hasadı

• Genelde bitki yeterli yaprak kütlesine geldiğinde hasat edilir.
• Hasatta yaprağı zedelememek ve kumu/toprağı bulaştırmamak kaliteyi belirler.

Marul hasadı

• Baş bağlama tamamlandığında gecikmeden hasat; gecikme kaliteyi düşürür.

Hasat sonrası mini kural:
Yaprak sebzede amaç “hızlı soğutma + temiz paketleme + ezdirmeden taşıma”.

10) Sık yapılan hatalar (Hızlı çözüm kontrol listesi)

• Drenajsız alan → yükseltilmiş sıra + kanal
• Çok sık ekim/dikim → seyreltme / aralık düzeltme
• Düzensiz sulama → toprak nemini sabitle
• Aşırı azot → analize dön, bölerek uygula
• Havalandırma ihmal (sera/tünel) → sabah havalandır
• İzleme yok → haftalık yaprak altı kontrol + tuzak

Kaynaklar (Resmî ve Ulaşılabilir)

• Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — Marul Yetiştiriciliği Ders Notları (PDF)
• Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — Marul Yetiştiriciliği (PDF)
• Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — Ispanak Yetiştiriciliği (PDF)
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – TAGEM — Yaprağı Yenen Sebzeler Entegre Mücadele Teknik Talimatı (PDF)
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – GKGM — Yaprağı Yenen Sebzeler: Zararlı Organizmalar ve Mücadele (Üretici Bilgilendirme Dokümanı) (PDF)
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – BKÜ (Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı) — Ispanak mildiyösü (zararlı organizma bilgi sayfası) (Web sayfası)

Sizde konu hakkında görüşlerinizi yorum kısmına yazabilirsiniz.