Tarlanız ilk bakışta yeşil görünüyor ama bazı sıralar boş, bazı fideler de geride mi kalıyor? Buğday çıkışı sonrası yapacağınız ilk kontrolde bu farkların nerede başladığını görebilirsiniz. Bir şerit metre, küçük bir kürek ve birkaç tarla notu işinizi kolaylaştırır. Bu rehberle kardeşlenme başlamadan önce metrekaredeki canlı bitkiyi sayın, zayıf bölgelerde kökleri inceleyin ve hangi bulguların tekrar kontrol gerektirdiğini belirleyin.
Buğday çıkışı sonrası tarla kontrolü ne zaman yapılır?
İlk turu, tarlanın önemli bir bölümünde fideler görünür olduğunda ve ilk yan sürgünler yaygınlaşmadan yapın. Ekim günü tek başına yeterli bir ölçü değildir. Toprak sıcaklığı, nem ve ekim derinliği aynı parsel içinde bile çıkışı farklılaştırabilir. Bir yerde tek yapraklı fideler varken, daha erken gelişen bir bölümde birkaç yaprak açılmış olabilir. Her örnekleme noktasında baskın yaprak sayısını ve varsa ilk yan sürgünü ayrıca kaydedin.
Buğday çıkışı devam ederken yaptığınız ilk sayımı başlangıç ölçümü olarak saklayın. Özellikle geç çıkış beklediğiniz alanları işaretleyip hava ve toprak koşulları ilerlemeye elverdiğinde yeniden ziyaret edin. Aynı noktadaki fide sayısı artıyorsa gecikme olasılığı güçlenir. Sayı değişmiyorsa boş sıralarda toprağı açıp tohumun ve filizin durumuna bakın.
Kardeşlenme başlangıcı tarlada nasıl anlaşılır?
Ana sürgünün yaprakları ile bitkinin tabanından çıkan ilk yan sürgünü ayırt edin. Ana sürgünde yeni bir yaprağın açılması yaprak gelişimidir. Kardeşlenme, bitkinin dibinde ayrı bir yan sürgünün görünmesiyle fark edilir. Emin olamıyorsanız bir fideyi çevresindeki toprakla birlikte kaldırın, kökleri zedelemeden toprağı dağıtın ve yaprakların çıktığı noktaya bakın. Birkaç erken bitkide yan sürgün gördüyseniz bunun parselde ne kadar yaygın olduğunu ayrıca not edin.
Buğday çıkışı homojen mi? Tarla yürüyüşü nasıl yapılır?
Tarlayı zikzak yürüyerek tarayın. Parseli temsil eden noktaları örnekleyin, çukur alanı, yamaç üstünü, tarla başını ve teker izini ayrıca inceleyin. Bu özel alanların sonuçlarını genel sayımla karıştırmadan kaydedin. Çıkışı zayıf bir şerit gördüğünüzde yönünü belirleyin. Şerit ekim yönünde ilerliyorsa ekim ayağı, tohum akışı veya derinlik ayarı incelenebilir. Düzensiz adalar çukur alanlarda toplanıyorsa su birikiminin sınırını kontrol edin.
Buğday çıkışı değerlendirmesinde boşlukların dağılımı da önemlidir. Aynı ortalama sayıya sahip iki tarladan birinde fideler düzenli aralıklarla seyrek olabilir, diğerinde ise geniş boşluklar bulunabilir. Düzenli dağılmış sağlıklı bitkiler uygun koşullarda kardeşlenmeyle seyrekliği kısmen telafi edebilir. Geniş boşluklarda ise komşu fidelerin telafisi sınırlı kalabilir ve yabancı otların yerleşebileceği açık alan artar.
Buğdayda metrekarede bitki sayımı nasıl yapılır?
Kare çerçeveyle çalışıyorsanız 50 × 50 cm’lik çerçeve 0,25 m² alanı temsil eder. İçindeki canlı, ayrı köklü buğday bitkilerini sayın ve sonucu dörtle çarpın. Örneğin 58 canlı fide, metrekarede 232 bitkiye karşılık gelir. Bir bitkinin tabanından iki sürgün çıkmışsa bitki sayımına bir olarak girer. Sürgün sayısı gerekiyorsa onu ayrı bir sütunda tutun.
Çerçeveniz yoksa sıra boyunca bir metre ölçün ve fide sayısını sıra aralığının metre cinsinden değerine bölün. Sıra aralığı 15 cm ve bir metrede 33 canlı fide varsa hesap 33 ÷ 0,15 = 220 bitki/m² olur. Birden fazla sırayı saydığınızda toplam fide sayısını, ölçülen toplam sıra uzunluğu ile sıra aralığının çarpımına bölün. Buğday çıkışı için tek noktadaki sayıyı karar eşiği olarak kullanmayın. Ölçümleri ekim hedefi, çıkışın tamamlanma durumu ve boş kalan alanın büyüklüğüyle birlikte değerlendirin.
Buğday çıkışı düzensizse tohum ve kök nasıl incelenir?
Zayıf alanın ortasından, sınırından ve yakınındaki sağlıklı sıradan örnek alın. Boş sırada toprağı ince katmanlar hâlinde kaldırarak tohumun bulunduğu derinliği ölçün. Kuru ve henüz çimlenmemiş tohum, çimlenmiş fakat yüzeye ulaşamamış filiz ve yumuşamış tohum farklı ipuçları verir. Toprak yüzeyi sert bir tabaka oluşturmuşsa kabuğun hemen altına bakın. Filizin yüzeye ulaşamaması, kaymak tabakasıyla birlikte aşırı derin ekim veya kesekli tohum yatağı gibi etkenlerle de ilişkili olabilir.
Buğday çıkışı zayıf görünen noktada kökü çekerek koparmak yerine fideyi kürekle çıkarın. Sağlıklı alandaki benzer gelişim evresine sahip bir fideyle karşılaştırın. Kök uzunluğunu, köklerin dağılımını, yumuşamayı ve koyu lekeleri kaydedin. Koyu renkli bir kök tek başına hastalık tanısı koydurmaz. Belirti yayılıyorsa veya köklerde belirgin çürüme varsa sağlam ve belirtili örnekleri ayrı etiketleyip ziraat mühendisine ya da İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne gösterin.
Yağıştan sonra kaymak tabakası ve su birikimi nasıl ayırt edilir?
Kaymak tabakası, toprak yüzeyinde oluşan ince ve sert bir kabuktur. Çıkamayan filizleri görmek için tabakanın altını küçük bir noktada açın. Su birikiminde ise çukurları, yüzeydeki su izlerini ve kök bölgesindeki ıslaklığı birlikte inceleyin. Toprak uzun süre suya doygun kaldığında köklerin havalanması ve gelişimi sınırlanabilir. Islak kesim ile hemen yanındaki daha iyi drene olan sıranın köklerini karşılaştırın. Sonraki incelemede toprak örneği gerekecekse farklı alanları ayrı değerlendirmek için toprak örneği alma rehberini kullanabilirsiniz.
Buğday çıkışı sonrası sararma ne anlatır?
Sararmanın tarladaki deseniyle başlayın. Yalnız çukurlarda görülen sararma su stresini, teker izlerine oturan zayıflık ise sıkışmayı araştırmak için bir ipucu verir. Yaygın solukluk gördüğünüzde hangi yaprakların önce etkilendiğini, köklerin görünümünü, son günlerdeki soğuk veya yağışı ve ekimde verilen gübreyi birlikte inceleyin. Aynı parselde birkaç neden eş zamanlı bulunabilir. Fotoğraf çekerken yaprak yakın planına bir de sorunlu alanın çevresini gösteren geniş açı ekleyin.
Buğday çıkışı sonrasında sırf yaprak rengi açıldı diye azot dozunu artırmayın. Kök bölgesi suya doygunsa öncelik drenajı değerlendirmektir. Beslenme sorunu düşünüyorsanız mevcut toprak analizini, önceki ürünü ve taban gübresi kaydını birlikte değerlendirin. Sonuçları yorumlarken toprak verimliliği ve gübreleme rehberinden yararlanabilirsiniz.
Kardeşlenme öncesi yabancı ot ve zararlı kontrolü
Buğday çıkışı sonrası yabancı ot sayarken dar yapraklı ve geniş yapraklı türleri ayrı kaydedin. Özellikle erken dönemde dar yapraklı otlar buğdaya benzeyebilir. Türden emin değilseniz bitkinin tamamını ve yaprakla kının birleştiği bölgeyi fotoğraflayın. Yoğunluğun yanı sıra otların parsel geneline mi yayıldığını, yoksa kenarda veya boşluklarda mı kümelendiğini yazın. Buğdayın yaprak sayısı ile yabancı otun gelişim evresini ayrı kaydetmek müdahale zamanını değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Yaprak kesilmesi, kemirilme veya kopmuş fideler görürseniz zarar görmüş sıranın sınırına bakın. Taze zararın olduğu noktada kök çevresini ve bitki artıklarının altını inceleyin. Bulgular ilerliyorsa örnek ve fotoğrafla teşhis isteyin. Kimyasal mücadele değerlendirilecekse hedef tür, ürünün buğdaydaki güncel ruhsatı, etiketteki gelişim dönemi ve uygulama koşulları birlikte kontrol edilmelidir. Özellikle don veya su stresi varsa uygulama kararı için etiket koşullarını ve tarla durumunu ziraat mühendisiyle değerlendirin.
Buğday çıkışı kontrolü nasıl kayda alınır?
Her noktaya bir numara verin. Tarihi, konumu, canlı fide sayısını, yaprak evresini, toprak nemini ve belirtiyi kaydedin. Bir sonraki turda aynı noktayı ve aynı ölçü alanını kullanın. Örneğin çukur alanda su çekildikten sonra yeni yaprak gelişimi var mı, ince toprak kabuğunun bulunduğu sırada yeni fideler belirdi mi, ot kümesinin sınırı genişledi mi? Bu karşılaştırma, ilk turda birbirine benzeyen belirtilerin farklı yönlere ilerlediğini gösterir.
Buğday çıkışı genel olarak düzenliyse ve fideler gelişmeye devam ediyorsa rutin izlem yeterli olabilir. Sınırlı bir alanda gecikme varsa yerini işaretleyip yeniden sayın. Geniş boşluk, ilerleyen fide ölümü veya yaygın kök hasarı varsa alanın büyüklüğünü ölçüp örnekle birlikte yerinde değerlendirme isteyin. Yeniden ekim kararı, canlı bitki sayısı kadar boşlukların dağılımına, kalan bitkilerin gelişimine ve yeniden ekim için kalan süreye de bağlıdır.
Sık sorulan sorular
1. Buğday çıkışı kaç günde tamamlanır?
Süre toprak sıcaklığına, neme, ekim derinliğine ve tohum yatağına bağlıdır. Aynı parselde bile çıkış farklı günlere yayılabilir. Tarlayı aynı noktalardan yeniden saymak, geç çıkışı kalıcı kayıptan ayırmaya yardımcı olur.
2. İlk kontrolü bütün fideler çıktıktan sonra mı yapmalıyım?
İlk turu fideler parselin büyük bölümünde görünür olduğunda yapabilirsiniz. Çıkışı geciken noktaları kaydedin ve sayımı uygun koşullardan sonra tekrarlayın.
3. Bir metrekarede kaç buğday fidesi olmalı?
Hedef, çeşide, ekim tarihine, bölgeye, üretim koşullarına ve yabancı ot baskısına göre değişir. Sayımı ekim hedefinizle ve bitkilerin parseldeki dağılımıyla karşılaştırın.
4. Bir fidede iki sürgün varsa iki bitki mi sayılır?
Aynı kökten çıkan sürgünler tek bitkiye aittir. Canlı bitki sayımına bir olarak girer. Kardeşlenmeyi takip etmek için sürgünleri ayrıca sayabilirsiniz.
5. Seyrek çıkan buğday kardeşlenmeyle toparlanır mı?
Sağlıklı ve düzenli dağılmış fideler, koşullar uygunsa daha fazla yan sürgün vererek seyrekliği kısmen telafi edebilir. Geniş, tamamen boş alanlarda bu telafi sınırlı kalabilir.
6. Ekim yönünde uzanan boş sıralar neyi düşündürür?
Tohum akışı, ekim ayağı, sıra kapanması ve derinlik ayarı kontrol edilecek ilk noktalardır. Kesinleştirmek için boş sırayla bitişik sağlıklı sıradaki tohum derinliğini ve toprak durumunu karşılaştırın.
7. Buğday çıkışı sonrası sararan fidelere hemen gübre verilir mi?
Sararmanın dağılımını, kökü, toprak nemini ve gübreleme geçmişini birlikte değerlendirin. Gübre kararı için analiz ve tarla gözlemini birleştirin.
8. Yağıştan sonra su biriken noktaları nasıl izlerim?
Suyun yayıldığı alanı işaretleyip fotoğraflayın. Su çekildikten sonra canlı bitki sayısını, kök durumunu ve yeni yaprak gelişimini aynı noktada tekrar kontrol edin.
9. Kardeşlenme başlamadan yabancı ot ilacı kullanılabilir mi?
Bu karar otun türüne, buğday ve yabancı otun gelişim evresine, ürünün güncel ruhsatına ve etiketine bağlıdır. Önce türü belirleyip koşulları kontrol edin.
10. Hangi durumda sahada uzman incelemesi gerekir?
Canlı fide sayısı geriliyorsa, geniş boşluklar oluşmuşsa veya kök hasarı yayılıyorsa yerinde inceleme isteyin. Konum, sayım, fotoğraf ve ayrı etiketlenmiş örnekler incelemeyi hızlandırır.
Küçük değişiklikler, büyük verim artışı sağlar.Bu içerik size faydalı olduysa paylaşarak daha fazla kişiye ulaşmasına destek olun.
Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı, TAGEM. Buğday Entegre Mücadele Teknik Talimatı.
- Tarım ve Orman Bakanlığı. Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı – Buğday.
- Agriculture and Horticulture Development Board (AHDB). Buğdayda çimlenme, çıkış ve bitki sıklığı.
- Agriculture and Horticulture Development Board (AHDB). Kışlık buğdayda yaprak gelişimi ve kardeşlenme.
- NSW Department of Primary Industries. Wheat Growth and Development – Buğdayın büyümesi ve gelişmesi.
- University of Wisconsin–Madison Extension. Kışlık buğdayda canlı bitki ve kök değerlendirmesi.
