Koloni Birleştirme Kararı: Ne Yapmalı?
Kovanı açtığınızda birkaç çerçeveye sıkışmış, arı nüfusu azalmış veya gelişimi durmuş bir koloniyle karşılaşmak önemli bir karar anıdır: Zayıf kovanı destekleyerek kurtarmaya mı çalışmalı, yoksa daha güçlü bir koloniyle birleştirmeli mi?
Doğru koloni birleştirme kararı, yalnızca kovandaki arı sayısına bakılarak verilmez. Ana arının varlığı ve yumurtlama performansı, yavru düzeni, mevcut arı nüfusu, bal-polen stoku, Varroa ve hastalık durumu, mevsim ve koloninin önündeki gelişme süresi birlikte değerlendirilmelidir.
Genç ve düzenli yumurtlayan ana arıya sahip, sağlıklı ve önünde gelişmek için yeterli zaman bulunan zayıf koloniler çoğu zaman desteklenebilir. Buna karşılık ana arısız, verimsiz ana arılı, nüfusu sürekli gerileyen veya kışa yeterli güçte girmesi mümkün görünmeyen kolonilerde birleştirme daha doğru seçenek olabilir.
Bu rehberde zayıf koloni ne zaman birleştirilir, zayıf kovan nasıl güçlendirilir, ana arısız kovanlarda nasıl hareket edilir, hastalık kontrolünün neden kritik olduğu ve gazete kâğıdıyla koloni birleştirme işleminin nasıl yapılabileceği adım adım ele alınıyor.
Koloni Birleştirme Kararı Nasıl Verilir?
Bir koloninin zayıf olması tek başına birleştirilmesi gerektiği anlamına gelmez. Asıl değerlendirilmesi gereken, koloninin mevcut durumundan çok toparlanma potansiyelidir.
Dört çerçeve arıyla çalışan fakat genç ana arıya, düzenli yavru alanına ve yeterli besin kaynağına sahip bir koloni gelişebilir. Aynı büyüklükte olmasına rağmen yaşlı ana arılı, yavru düzeni bozulmuş ve nüfusu her kontrolde biraz daha azalan başka bir koloni ise desteklenmesine rağmen güçlenmeyebilir.
Bu nedenle koloni birleştirme kararı vermeden önce şu beş temel soru cevaplanmalıdır:
- Ana arı sağlıklı ve düzenli yumurtluyor mu?
- Koloni nüfusu artıyor mu, azalıyor mu?
- Yavru alanı sağlıklı ve düzenli mi?
- Hastalık veya yoğun parazit baskısı var mı?
- Koloninin güçlenmesi için mevsimsel olarak yeterli zaman kaldı mı?
Bu soruların cevapları koloninin kurtarılmasıyla birleştirilmesi arasındaki farkı büyük ölçüde ortaya çıkarır.
Zayıf Arı Kolonisi Nasıl Anlaşılır?
Zayıf arı kolonisi belirtileri yalnızca birkaç çerçevede az sayıda arı bulunması değildir. Koloninin gelişim yönü de en az mevcut nüfusu kadar önemlidir.
Kovan kontrolünde şu noktalar birlikte incelenmelidir:
- Arıların kapladığı çerçeve sayısı
- Günlük yumurta ve genç larva varlığı
- Açık ve kapalı yavru miktarı
- Yavru alanının düzeni
- Ana arının durumu
- Bal ve polen rezervleri
- Varroa yoğunluğu
- Hastalık belirtileri
- Yağmacılık baskısı
- Önceki kontrollere göre nüfus değişimi
Bir kolonide arı miktarı az olmasına rağmen düzenli yavru üretimi varsa koloni yükselişte olabilir. Buna karşılık yavru miktarı azalıyor, çerçeveler boşalıyor ve ana arı performansı bozuluyorsa koloni geriliyor olabilir.
Özellikle birkaç kontrol boyunca aynı durumda kalan veya sürekli küçülen kolonilerde yalnızca besleme yaparak beklemek yerine problemin nedeni belirlenmelidir.
Zayıf Kovanı Kurtarmak mı Birleştirmek mi?
Arıcının cevaplaması gereken temel soru şudur:
Bu koloni verilen destekle kendi kendini sürdürebilecek nüfusa ulaşabilecek mi?
Cevap evetse güçlendirme düşünülebilir. Cevap hayırsa koloni birleştirme kararı geciktirilmemelidir.
Zayıf Kovanı Kurtarmayı Destekleyen İşaretler
Aşağıdaki koşulların çoğu mevcutsa koloninin toparlanma ihtimali yüksektir:
- Ana arı genç ve aktifse
- Günlük yumurta bulunuyorsa
- Yavru düzeni sağlıklıysa
- Nüfus az olsa bile artış gösteriyorsa
- Hastalık belirtisi yoksa
- Varroa baskısı kontrol altındaysa
- Yeterli besin sağlanabiliyorsa
- Mevsim gelişmeye uygunsa
- Çevrede nektar ve polen kaynakları bulunuyorsa
Özellikle ilkbaharda küçük fakat sağlıklı kolonilerin önünde uzun bir gelişme dönemi bulunabilir. Bu kolonileri yalnızca mevcut arı sayısına bakarak birleştirmek, gelişme potansiyeli olan bir ana arının kaybedilmesine neden olabilir.
Zayıf Kovan Nasıl Güçlendirilir?
Zayıf kovan nasıl güçlendirilir? sorusunun cevabı yalnızca şeker şurubu vermek değildir. Öncelikle koloninin neden zayıfladığı bulunmalıdır.
Ana Arının Performansını Kontrol Edin
Ana arının kovanda bulunması tek başına yeterli değildir. Asıl önemli olan yumurtlama performansıdır.
Sağlıklı bir kolonide yavru alanının büyük bölümü düzenli bir yapı gösterir. Çok dağınık yavrulama, uzun süre günlük yumurta görülememesi, sürekli küçülen yavru alanı veya aşırı erkek arı yavrusu ana arı performansının ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.
Ana arının performansı düşükse sürekli besleme yapmak yerine ana yenileme daha doğru sonuç verebilir.
Bu aşamada “Ana Arı Değişimi Nasıl Yapılır?” içeriğini inceleyin.
Kovan Hacmini Koloni Gücüne Göre Ayarlayın
Zayıf bir koloniye gereğinden fazla alan vermek gelişimini hızlandırmaz. Tam tersine arılar kullanmadıkları alanı ısıtmak, temizlemek ve korumak için daha fazla enerji harcar.
Arının basmadığı fazla çerçeveler uygun şartlarda alınabilir ve koloni daha kompakt bir yapıya getirilebilir. Koloni büyüdükçe yeniden çerçeve ilavesi yapılmalıdır.
Kovanı ne zaman genişletmek gerektiği konusunda “Arıda Ballık ve Çerçeve İlavesi” içeriğine göz atın.
Besin Stokunu Kontrol Edin
Bal ve polen yetersizliği, genç ve sağlıklı ana arıya sahip koloninin dahi gelişimini sınırlar.
Besleme yapılacaksa mevsim, çevredeki nektar-polen kaynakları ve kovandaki mevcut stok birlikte değerlendirilmelidir. Amaç koloniyi gereksiz yere şurupla doldurmak değil, yavru gelişimini sınırlayan besin eksikliğini gidermektir.
Yavrulu Çerçeve Desteğini Kontrollü Yapın
Güçlü ve sağlıklı kolonilerden alınan çıkmaya yakın kapalı yavrulu çerçeveler uygun şartlarda zayıf kolonilerin genç işçi arı nüfusunu artırabilir.
Ancak burada iki önemli kural vardır:
Birincisi, destek veren koloniyi aşırı zayıflatmamak gerekir.
İkincisi, desteklenecek kolonide ana arı ve sağlık problemi varsa yalnızca yavru takviyesi yaparak sorunun üstünü örtmemek gerekir.
Güçlü kolonilerden alınacak yavrulu çerçeveler aynı zamanda aşırı sıkışmayı azaltabilir. Bu konu hakkında “Arıda Oğul Eğilimi Nasıl Önlenir?” içeriğini inceleyin.
Zayıf Koloni Ne Zaman Birleştirilir?
Zayıf koloni ne zaman birleştirilir? sorusunun tek bir çerçeve sayısıyla cevaplanması doğru değildir. Bölgenin iklimi, mevsim, koloni yapısı, ana arı ve mevcut besin rezervleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte bazı durumlarda birleştirme seçeneği belirgin biçimde öne çıkar.
Koloni Ana Arısızsa
Ana arısızlığın kesinleştiği ve uygun zamanda yeni ana arı kazandırmanın mümkün olmadığı sağlıklı koloniler, güçlü ve ana arılı bir koloniyle birleştirilebilir.
Ancak önce ana arısızlık doğru teşhis edilmelidir. Kısa süre önce ana kaybetmiş, yeni ana yetiştiren veya çiftleşmemiş genç ana bulunan koloniyi yanlışlıkla anasız kabul etmek ciddi hata olabilir.
Yalancı işçi arı oluşmuş kolonilerde ise standart birleştirme işlemi uygulanmadan önce durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Ana Arı Yaşlı veya Verimsizse
Koloni düzenli besin girişine rağmen gelişmiyor, yavru alanı küçülüyor ve ana arı performansı belirgin şekilde düşüyorsa ana yenileme veya birleştirme seçenekleri karşılaştırılmalıdır.
İki zayıf koloniden birinde genç ve kaliteli bir ana arı varsa, diğer koloninin arı varlığını bu ana altında toplamak daha verimli olabilir.
Nüfus Sürekli Azalıyorsa
Bir koloninin küçük olması ile sürekli küçülmesi aynı şey değildir.
İlkbaharda üç-dört çerçeve arıyla çalışan fakat yavru alanını genişleten koloni umut vericidir. Aynı dönemde altı çerçeveden dört, daha sonra üç çerçeveye düşen bir kolonide ise problem araştırılmalıdır.
Nüfus gerilemesi devam ediyor ve düzeltilebilir neden bulunamıyorsa koloni birleştirme kararı daha güçlü bir seçenek haline gelir.
Kışa Zayıf Kovanla Girilir mi?
Sonbahar, birleştirme kararının en kritik olduğu dönemlerden biridir.
Kışın arılar salkım oluşturarak sıcaklık dengesini korur. Daha güçlü nüfusa ve yeterli bal stokuna sahip kolonilerin kışlama şansı daha yüksektir. Çok zayıf kolonilerde ise yeterli ısı üretme, besine ulaşma ve kış boyunca nüfusu sürdürebilme sorunları ortaya çıkabilir.
Bu nedenle sonbaharda koloni birleştirme kararı verirken yalnızca bugünkü arı sayısını değil, kış boyunca gerçekleşecek doğal işçi arı kayıplarını da düşünmek gerekir.
Ana arısız, ana arısı verimsiz veya kışa yeterli güçle giremeyeceği açık şekilde görülen zayıf kolonilerin birleştirilmesi, kış kayıplarını azaltmaya yönelik temel uygulamalardan biridir.
Ancak Türkiye’nin her bölgesi için tek bir “şu kadar çerçevenin altı birleştirilmeli” kuralı koymak doğru değildir. Kış şartları Düzce ile Akdeniz kıyısında, İç Anadolu ile Doğu Anadolu’da aynı değildir. Yerel iklim ve arıcılık koşulları dikkate alınmalıdır.
Hastalıklı Kovan Birleştirilir mi?
Bu konu birleştirme kararının en önemli güvenlik aşamasıdır.
Bulaşıcı hastalık şüphesi bulunan bir koloni sağlıklı koloniyle doğrudan birleştirilmemelidir.
Koloninin zayıflamasının altında yalnızca ana arı veya besin problemi olmayabilir. Varroa baskısı, yavru hastalıkları ve diğer sağlık problemleri de nüfusun azalmasına neden olabilir.
Bu nedenle koloni birleştirme kararı vermeden önce:
- yavru gözleri,
- açık ve kapalı yavru,
- ergin arılar,
- kovan tabanı,
- Varroa durumu,
- anormal arı ölümleri,
- yavru düzeni
dikkatle kontrol edilmelidir.
Hastalık veya zararlı tespit edilen kolonilerde önce gerekli mücadele ve sağlık önlemleri uygulanmalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı arıcılık materyallerinde de zayıf kolonilerin değerlendirilmesiyle hastalık ve zararlı kontrolünün birlikte yapılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Şüpheli koloniden sağlıklı kolonilere bal, petek, yavrulu çerçeve veya arı aktarılması hastalığın arılık içinde yayılmasına neden olabilir.
Koloni Birleştirmede Ana Arı Seçimi Nasıl Yapılır?
İki ana arılı koloni birleştirilecekse hangi ana arının korunacağı işlemden önce belirlenmelidir.
Seçim yapılırken yalnızca ana arının yaşına bakılmamalıdır. Şu özellikler birlikte değerlendirilmelidir:
- Yumurtlama düzeni
- Yavru alanının genişliği
- Koloninin gelişme hızı
- Ana arının yaşı
- Koloni sakinliği
- Oğul eğilimi
- Mevsim boyunca gösterdiği performans
Genç ve düzenli yumurtlayan ana arı çoğu durumda daha avantajlıdır.
İki ana arıyı kontrolsüz biçimde aynı koloni içerisinde bırakmak yerine hangi ana arının kalacağı önceden belirlenmelidir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın arıcılık materyallerinde de iki ana arılı zayıf koloninin birleştirilmesinde verimi düşük olan ana arının işlem öncesinde ayrılması gerektiği belirtilmektedir.
Gazete Kâğıdıyla Koloni Birleştirme Nasıl Yapılır?
En yaygın arı kolonisi birleştirme yöntemlerinden biri gazete kâğıdı yöntemidir.
Bu yöntemin amacı iki farklı koloninin arılarını aniden birbirine karıştırmak yerine kokularının zaman içerisinde birbirine yaklaşmasına ve arıların kontrollü olarak kaynaşmasına fırsat vermektir.
Gazete Kâğıdıyla Koloni Birleştirme Adımları
- Birleştirilecek iki koloninin sağlık durumu kontrol edilir.
- Hangi ana arının korunacağı belirlenir.
- Güçlü ve ana arılı koloni alt katta bırakılır.
- Alt koloninin üzerine tek kat gazete kâğıdı yerleştirilir.
- Gazeteye birkaç küçük delik açılabilir.
- Birleştirilecek diğer koloni üst kata yerleştirilir.
- Kovan kapatılır ve kolonilerin kontrollü biçimde birleşmesine izin verilir.
- Arılar gazeteyi zaman içinde parçalayarak iki koloni arasında geçiş sağlar.
- Birkaç gün sonra birleşme kontrol edilir.
- Gereksiz boş çerçeveler veya katlar alınarak koloni düzenlenir.
Gazete kâğıdı yöntemi, Türkiye’deki teknik arıcılık materyallerinde de zayıf kolonilerin birleştirilmesinde kullanılan yöntemler arasında yer almaktadır.
Bu işlem sırasında gereksiz yere uzun süre kovan açık tutulmamalı, özellikle nektarsız dönemlerde bal veya şurup dökülerek yağmacılık tetiklenmemelidir.
Birleştirmeden Sonra Kovan Nasıl Kontrol Edilir?
Başarılı bir koloni birleştirme kararı, iki koloniyi aynı kovana koymakla tamamlanmaz. İşlem sonrasında yeni koloninin düzeni kontrol edilmelidir.
Ana Arı ve Yumurta Kontrolü
Birleşme sonrasında günlük yumurta ve genç larvaların görülmesi ana arının çalıştığının önemli göstergelerindendir.
Ana arıyı her kontrolde mutlaka görmek gerekmez. Düzenli günlük yumurtaların bulunması çoğu durumda yeterli bilgi verir.
Çerçeve Düzenini Yeniden Kurun
İki koloninin bütün çerçevelerini kovanda bırakmak gereksiz alan oluşturabilir.
Arının basmadığı fazla çerçeveler uygun şekilde alınmalı, yavrulu alan bütünlüğü korunmalı ve bal-polen petekleri arıların kolay ulaşabileceği düzende tutulmalıdır.
Varroa Kontrolünü İhmal Etmeyin
İki koloniyi birleştirdiğinizde yalnızca arıları değil, kolonilerde bulunan Varroa yükünü de aynı kovanda toplarsınız.
Bu nedenle birleşme sonrasında Varroa seviyesinin izlenmesi ve gerektiğinde ruhsatlı ürünlerle uygun zamanda mücadele yapılması önemlidir.
Yağmacılık Riskini İzleyin
Özellikle yaz sonu ve sonbaharda yeni birleşmiş koloninin uçuş deliği savunabileceği genişlikte tutulmalıdır.
Kovan çevresinde bal, petek veya şurup bırakılmamalıdır.
Koloni Birleştirme Kararı İçin Pratik Tablo
| Kontrol | Kurtarmak Daha Mantıklı | Birleştirmek Daha Mantıklı |
|---|---|---|
| Ana arı | Genç ve düzenli yumurtluyor | Yok veya belirgin biçimde verimsiz |
| Yavru alanı | Düzenli ve genişliyor | Azalıyor veya düzensiz |
| Arı nüfusu | Küçük fakat artıyor | Sürekli geriliyor |
| Mevsim | Gelişmek için zaman var | Kış yaklaşıyor |
| Besin | Eksikliği tamamlanabilir | Nüfus çok yetersiz |
| Hastalık | Belirti yok | Önce teşhis ve mücadele gerekir |
| Varroa | Kontrol altında | Yoğun baskıda önce müdahale gerekir |
| Genel gelişim | Toparlanma potansiyeli yüksek | Uzun süredir gelişme göstermiyor |
Bu tablo tek başına kesin hüküm vermek için kullanılmamalıdır. Ama arıcının duygusal karar yerine sistemli değerlendirme yapmasına yardımcı olur.
En Sık Yapılan Hatalar
Her Zayıf Kovanı Beslemeye Çalışmak
Koloninin neden zayıf olduğu bilinmeden sürekli şurup verilmesi doğru değildir. Problem verimsiz ana arı veya hastalıksa besleme temel nedeni ortadan kaldırmaz.
Her Zayıf Kovanı Hemen Birleştirmek
Genç ana arılı ve gelişme eğilimindeki küçük kolonilerin hemen birleştirilmesi de gereksiz olabilir.
Özellikle ilkbaharda önünde uzun gelişme dönemi bulunan koloniler için önce güçlendirme seçeneği değerlendirilmelidir.
Hastalık Kontrolünü Atlamak
En riskli hata budur. Bulaşıcı sağlık problemi bulunan koloniyi güçlü koloniyle birleştirmek tek kovandaki problemi arılığın geneline taşıyabilir.
Koloni Sayısına Fazla Odaklanmak
Yirmi kovan sahibi olmak, yirmi güçlü koloni sahibi olmak anlamına gelmez.
Arıcılıkta önemli olan kovan sayısı değil, sağlıklı ana arıya, yeterli işçi arı nüfusuna ve uygun besin rezervine sahip kolonilerin sayısıdır.
Kış sonunda iki kovanı tamamen kaybetmek yerine sonbaharda iki zayıf koloniden bir güçlü koloni oluşturmak daha doğru olabilir.
Sonuç: Kurtarmak mı, Birleştirmek mi?
Doğru koloni birleştirme kararı, koloninin yalnızca bugün nasıl göründüğüne değil, birkaç hafta veya birkaç ay sonra nerede olabileceğine bakılarak verilmelidir.
Genç ana arılı, sağlıklı, düzenli yavru yapan, nüfusu artış gösteren ve gelişmek için önünde yeterli zaman bulunan zayıf koloniler desteklenebilir. Kovan hacminin düzenlenmesi, yeterli besin sağlanması ve gerektiğinde kontrollü yavrulu çerçeve desteğiyle bu koloniler yeniden güçlenebilir.
Buna karşılık ana arısız, verimsiz ana arılı, nüfusu sürekli gerileyen veya özellikle kış öncesinde yeterli güce ulaşması mümkün görünmeyen sağlıklı kolonilerin birleştirilmesi daha doğru olabilir.
En önemli kural ise koloninin neden zayıfladığını anlamadan işlem yapmamaktır.
Koloni birleştirme kararı, bir kovanı kaybetmek anlamına gelmez. Doğru zamanda yapıldığında mevcut arı nüfusunu, kaliteli ana arıyı ve besin kaynaklarını daha güçlü ve sürdürülebilir bir koloni altında toplamak anlamına gelir.
Arıcılıkta hedef mümkün olan en fazla kovana sahip olmak değil; sağlıklı, güçlü ve üretim potansiyeli yüksek koloniler oluşturmaktır.
Sık Sorulan Sorular
1. Zayıf koloni ne zaman birleştirilir?
Ana arısı olmayan, ana arısı belirgin biçimde verimsizleşmiş, nüfusu sürekli gerileyen veya özellikle kış öncesinde yeterli güce ulaşamayacağı düşünülen sağlıklı kolonilerde birleştirme değerlendirilebilir.
2. Zayıf kovan nasıl güçlendirilir?
Öncelikle ana arı, yavru düzeni, besin stoku, Varroa ve hastalık durumu kontrol edilir. Ardından kovan hacmi koloninin gücüne göre ayarlanabilir, ihtiyaç varsa kontrollü besleme ve sağlıklı kolonilerden uygun yavrulu çerçeve desteği yapılabilir.
3. Ana arısız kovan başka kovanla birleştirilir mi?
Ana arısızlık kesinleşmişse ve koloni sağlıklıysa ana arılı başka bir koloniyle birleştirme yapılabilir. Yalancı işçi arı oluşmuş koloniler ayrıca değerlendirilmelidir.
4. İki ana arılı koloni birleştirilebilir mi?
Evet. Ancak işlemden önce hangi ana arının korunacağı belirlenmelidir. Genç, sağlıklı ve düzenli yumurtlayan ana arı genellikle tercih edilir.
5. Gazete kâğıdıyla koloni birleştirme ne kadar sürer?
Arılar genellikle birkaç gün içinde gazete kâğıdını parçalayarak birbirlerine kontrollü biçimde karışır. Ardından kovan açılarak birleşme ve ana arı durumu kontrol edilebilir.
6. Hastalıklı kovan sağlıklı kovanla birleştirilir mi?
Bulaşıcı hastalık şüphesi bulunan koloni doğrudan sağlıklı koloniyle birleştirilmemelidir. Önce teşhis ve gerekli mücadele yapılmalıdır.
7. Kışa zayıf kovanla girilir mi?
Bu karar bölgenin iklimine, arı nüfusuna, ana arıya ve besin rezervlerine bağlıdır. Kışı sağlıklı şekilde geçiremeyecek kadar zayıf kolonilerde birleştirme değerlendirilmelidir.
8. İlkbaharda zayıf koloni hemen birleştirilmeli mi?
Hayır. Genç ve sağlıklı ana arıya sahip, düzenli yavru yapan ve nüfusu artış eğilimindeki kolonilerin önünde yeterli gelişme zamanı varsa önce güçlendirme denenebilir.
9. İki zayıf kovanı birleştirmek mantıklı mı?
Her iki koloni de sağlıklıysa ve içlerinden birinde kaliteli ana arı bulunuyorsa iki zayıf koloninin tek ve daha güçlü koloni halinde birleştirilmesi özellikle kış öncesinde avantajlı olabilir.
10. Birleştirme sonrası nelere dikkat edilmelidir?
Ana arının çalışması, günlük yumurta bulunması, yavru düzeni, arıların çerçeveleri kaplama durumu, bal-polen stoku, Varroa seviyesi, kovan hacmi ve yağmacılık riski kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Arıcılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Arı Yetiştiriciliği: Sezonda Koloni Bakımı ve Kontrolleri. Zayıf kolonilerin değerlendirilmesi, ana arı kontrolü ve koloni yönetimi. (Tarım ve Orman Araştırma Kuruluşları)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Arıcılık. Zayıf ve ana arısız kolonilerin birleştirilmesi ile gazete kâğıdı yöntemi. (Samsun Tarım ve Orman Müdürlüğü)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Elazığ İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Arıcılıkta Bahar Hazırlığı. Ana arı performansı, zayıf kolonilerin birleştirilmesi ve gazete kâğıdı uygulaması. (elazig.tarimorman.gov.tr)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Nevşehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Arıcılıkta Kış Bakımına Dikkat. Zayıf koloniler, ana arı durumu, Varroa kontrolü ve kışlatma. (Nevşehir Tarım ve Orman Müdürlüğü)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Arıcılık Bilgilendirme Materyali.Zayıf kolonilerin birleştirilmesi, ana yenileme ve kış hazırlığı. (Tarım ve Orman Araştırma Kuruluşları)
- Penn State Extension – Honey Bee Management Throughout the Seasons. Koloni nüfusu, besin rezervleri, zayıf kolonilerin desteklenmesi veya birleştirilmesi ve kışlama yönetimi. (Penn State Extension)
