Meyve Ağaçlarında Göz Taşı ve Kışlık Yağ Ne Zaman Uygulanır?
Bahçede hastalık ve zararlılar “sezona” çoğu zaman kıştan hazırlanır. Meyve ağaçlarında göz taşı ve kışlık yağ uygulaması ne zaman sorusunun doğru cevabı; takvimden çok fenoloji (ağacın dönemi) + hava şartı + bahçenin geçen yılki sorunu ile belirlenir.
Bu yazıda; göz taşı (bakır) / bordo bulamacı ile kışlık yağ uygulamalarının en doğru zamanını, hangi ağaçta neye dikkat edeceğinizi ve en sık yapılan hataları net bir şekilde bulacaksınız.
Göz taşı, bordo bulamacı ve kışlık yağ aynı şey mi?
Göz taşı nedir?
Üreticiler “göz taşı” derken genelde bakır sülfatı kasteder. Bakır sülfat tek başına yakıcı olabildiği için pratikte çoğu kullanım kireçle karıştırılarak “bordo bulamacı” şeklindedir. Bordo bulamacı; meyve ve asmada birçok fungal ve bakteriyel hastalığa karşı koruyucu amaçla kullanılan klasik bir uygulamadır. Kışlık yağ nedir?
“Kışlık yağ”, çoğunlukla mineral yağ / parafinik mineral yağ grubundaki ürünlerle yapılan, özellikle kabuklu bit, koşnil, kırmızı örümcek yumurtaları gibi kışlayan dönemlere karşı hedefli bir uygulamadır. Türkiye’de mineral yağlar ruhsatlı aktif madde grubu olarak BKÜ veri tabanında listelenir. (Bitki Koruma Veri Tabanı)
En doğru zamanı nasıl anlarsınız? (Takvimden daha sağlam 3 işaret)
- Yaprak durumu: Yaprakların büyük kısmı döküldüyse ağaç “dinlenmeye” geçmiştir (bakırlı uygulama için uygun pencere).
- Tomurcuk (göz) durumu: Gözler kabarmaya başlıyor ama henüz yeşil uçlar çıkmadıysa, “uyanma öncesi” son pencereye giriyorsunuz.
- Hava şartı: Don riski, rüzgâr, yağış ve sıcaklık aralığı; özellikle yağ uygulamalarında fitotoksite riskini belirler. (Aşağıda net kriterleri verdim.)
Bordo bulamacı / göz taşı uygulaması ne zaman yapılır?
1) Sonbahar uygulaması: Yaprak dökümünden sonra
- Zaman: Yaprakların ¾’ü veya tamamı döküldükten sonra (genellikle Kasım–Aralık).
- Doz (saha pratiği): Sonbaharda çoğunlukla %2 gibi daha güçlü bir koruyucu uygulama önerilir.
- Amaç: Dal kanseri, zamklanma, yaprak kıvırcıklığı, karaleke, ateş yanıklığı gibi birçok etmenin “kışı geçirme” şansını azaltmak.
2) İlkbahar uygulaması: Gözler uyanmadan hemen önce
- Zaman: Gözler uyanmadan 1 hafta önce (çoğu bölgede Şubat–Mart).
- Doz (saha pratiği): İlkbaharda %1 – %1,5 bandı sık verilir.
- Not: Bordo bulamacının yapraklı dönemde yapılmaması gerektiği özellikle vurgulanır.
Kışlık yağ ne zaman uygulanır? (Hangi ağaçta kaç hafta önce?)
Kışlık yağ, “her yıl rutin” değil; bahçede kabuklu bit/koşnil vb. problemi varsa daha anlamlıdır.
Genel zaman penceresi (fenolojiye göre)
- En pratik tarif: Ağaçlar yapraksızken, çiçeklenmeden 2–3 hafta önce kışlık yağ uygulaması.
- Yumuşak çekirdekliler (elma-armut-ayva): Gözler uyanmadan en geç 3–4 hafta evvel bitirmek gerektiği belirtilir.
- Sert çekirdekliler (kayısı-şeftali-kiraz-erik): Genellikle daha erken bitirilir; çünkü tomurcuk hareketlenmesiyle fitotoksite riski artar (bölgenizin fenolojisini izleyin).
Kışlık yağda hava şartı (fitotoksiteyi önleyen kritik kriterler)
- Sıcaklık aralığı: Uygulama zamanını doğru seçmek ve belirli sıcaklık aralıklarına dikkat etmek gerektiği vurgulanır.
- Karıştırma uyarısı: Aynı kaynaklarda, bordo bulamacı/kükürt/kaptan vb. ile karıştırmama uyarısı açıkça geçer.
- Pratik kural: Rüzgârsız gün, yakın saatlerde yağış beklenmiyorsa ve don riski düşükse uygulama kalitesi artar.
Göz taşı (bordo) ile kışlık yağ aynı gün atılır mı?
Kısa cevap: Aynı tanka koymayın, aynı gün üst üste risklidir.
- Bordo bulamacı için “başka bir ilaçla karıştırılmamalıdır” uyarısı teknik bültende açıkça yer alır. (Tarım ve Orman Araştırma)
- Kışlık yağ tarafında da “bordo bulamacı… ve başka bir ilaçla karıştırmama” uyarısı ayrıca vurgulanır. (Malatya Tarım ve Orman Müdürlüğü)
Güvenli uygulama sırası (bahçe pratiği):
- Budama + temizlik
- (Gerekliyse) sonbahar bakırlı uygulama
- Kış sonu/erken ilkbaharda: bakırlı uygulama
- Zararlı baskısı varsa: kışlık yağ (genelde bakırlı uygulamadan günler sonra, etikete uygun aralıkla)
Net aralığı ürün etiketine göre ayarlayın; her ürünün formülasyonu farklıdır.
Bordo bulamacı yüzde kaç hazırlanır? (Ölçü ve hazırlama mantığı)
Bir teknik bültende 100 litre %1’lik bordo bulamacı için örnek ölçü şu şekilde verilir:
- 1 kg göztaşı (bakır sülfat)
- 1 kg sönmüş kireç (veya 500 g sönmemiş kireç)
- 100 litre su
Aynı mantıkla %2 hazırlanacaksa göztaşı ve kireç miktarının iki katına çıkarılır.
Hazırlamada en kritik kural: Göztaşı eriyiği daima kireçli suyun üzerine yavaşça ilave edilir.
İLGİNİ ÇEKEBİLİR–>Adım Adım Bordo Bulamacı Nasıl Yapılır?(HEMEN OKU)
Uygulama adımları: “Yıkama şeklinde” doğru kaplama nasıl olur?
Bordo bulamacı için; yaprak dökümü sonrası veya gözler uyanmadan önce kuru dal kalmayacak şekilde yıkama tarzı uygulama önerilir.
Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler arasında:
- Rüzgârsız hava,
- Ağacın üst dallarından alta doğru ilaçlama,
- Kuru dal bırakmama sayılır.
Kışlık yağda da benzer mantık geçerlidir: Gövde-kalın dal çatlakları ve alt dallar dahil tüm yüzey kaplanmalıdır.
Türkiye için örnek “ay bazlı” mini takvim (bölgeye göre)
Bu tablo yaklaşık bir rehberdir; asıl karar fenoloji ve hava durumuyla verilir.
- Ilıman kıyı (Ege-Akdeniz kıyıları): Yaprak dökümü sonrası bakırlı genelde daha erken; uyanma da daha erken olur.
- İç-yüksek rakım (İç Anadolu-Doğu): Yaprak dökümü sonrası bakırlı daha geç; uyanma daha geç olur.
Kuralı hatırlayın: Sonbaharda yaprakların büyük kısmı dökülünce; ilkbaharda ise gözler uyanmadan 1 hafta önce bakırlı uygulama.
Kışlık yağ içinse pratik tarif: çiçeklenmeden 2–3 hafta önce, yapraksız dönemde.
Göz Taşı ve Kışlık Yağ Uygulamasında En Sık Yapılan 10 Hata
- Yapraklı dönemde bordo bulamacı atmak → fitotoksite riski.
- Bordo hazırlarken sıralamayı ters yapmak (kireç suyu üzerine değil) → karışım bozulabilir.
- Bordoyu başka ilaçlarla karıştırmak → kesin risk.
- Yağ uygulamasını tomurcuklar iyice yürüyünce yapmak → yanma riski artar.
- Rüzgârda uygulama → kaplama düşer, sürüklenme artar.
- Alt dalları kuru bırakmak → zararlı/hastalık “orada” kalır.
- Budama artıklarını bahçede bırakmak → inokulum/zararlı yuvası.
- Etiketsiz “kafaya göre doz” → hem yanma hem kalıntı riski.
- Don riski varken uygulama → özellikle yağda stres artabilir.
- “Her yıl şart” sanmak → Önce bahçeyi gözleyin; gerekliyse yapın. (Örn. dal sayımı ile karar yaklaşımı.)
Sık Sorulan Sorular
1) Meyve ağaçlarında göz taşı/yağ uygulaması ne zaman yapılır?
Genelde iki pencere önemlidir: Yaprak dökümünden sonra bakırlı uygulama ve gözler uyanmadan hemen önce (yaklaşık 1 hafta) bakırlı uygulama. Zararlı baskısı varsa, yapraksız dönemde çiçeklenmeden 2–3 hafta önce kışlık yağ uygulanır.
2) Bordo bulamacı ne zaman atılır?
Sonbaharda yaprakların büyük kısmı dökülünce ve ilkbaharda gözler uyanmadan kısa süre önce uygulanır. Yapraklı dönemde uygulanması önerilmez.
3) Kışlık yağ ne zaman uygulanır?
Ağaçlar yapraksızken, zararlıların kışlayan dönemleri hedeflenerek genellikle çiçeklenmeden 2–3 hafta önce uygulanır. Tomurcuklar çok ilerlemeden bitirmek gerekir.
4) Göz taşı ile kışlık yağ aynı tanka karıştırılır mı?
Hayır. Bordo bulamacı başka ilaçlarla karıştırılmaz. Kışlık yağda da karışım konusunda etikete uyulmalı; bakır/kükürt/kaptan vb. ile karıştırma uyarıları dikkate alınmalıdır.
5) Bordo bulamacı yüzde kaç hazırlanır?
Uygulama amacına göre değişir. Örnek olarak %1’lik hazırlamada 100 litre suya 1 kg göztaşı + 1 kg sönmüş kireç gibi ölçüler verilir. Bölge ve döneme göre oranlar değişebileceğinden teknik öneri/etiket takip edilmelidir.
6) Bordo bulamacı hazırlanırken en kritik kural nedir?
Göztaşı eriyiği, daima kireçli suyun üzerine yavaşça ilave edilerek karıştırılmalıdır. Aksi uygulamalar karışımı bozabilir.
7) Uygulama sırasında “yıkama şeklinde” ne demektir?
Gövde ve dalların her yerine temas edecek şekilde, kuru dal bırakmadan kaplama yapmaktır. Özellikle çatlaklar ve alt dallar atlanmamalıdır.
8) Hava şartı neden bu kadar önemli?
Rüzgâr sürüklenmeye, yağış yıkanmaya, uygun olmayan sıcaklık ise fitotoksite riskine yol açabilir. Uygulama gününü bu yüzden doğru seçmek gerekir.
9) Her yıl kışlık yağ atmak şart mı?
Şart değildir. Kabuklu bit/koşnil gibi zararlıların varlığı ve yoğunluğu izlenmeli, gerekiyorsa uygulanmalıdır.
10) Ruhsatlı ürün ve doğru bilgiye nereden bakabilirim?
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitki Koruma Ürünleri (BKÜ) veri tabanı üzerinden ruhsatlı aktif maddeleri ve ürünleri kontrol edebilirsiniz.
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (İl Md.) – Bordo bulamacı uygulama zamanları ve uyarılar (sonbahar %2, ilkbahar %1–1,5; yapraklı dönemde uygulanmama; karıştırmama). (Samsun Tarım ve Orman Müdürlüğü)
- Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü – Bordo bulamacı hazırlanışı (100 L %1 örnek ölçü; hazırlama sırası; karıştırmama; uygulama notları). (Tarım ve Orman Araştırma)
- Iğdır Üniversitesi – Meyve ağaçlarında ilaçlama programı (kışlık yağın gözler uyanmadan 3–4 hafta önce bitirilmesi; kabuklu bitte karar yaklaşımı).
- Malatya İl Tarım ve Orman Md. – Erik koşnili bilgilendirmesi (kışlık yağın çiçeklenmeden 2–3 hafta önce; sıcaklık ve karıştırmama uyarıları). (Malatya Tarım ve Orman Müdürlüğü)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı BKÜ Veri Tabanı – Mineral yağlar aktif madde grubu (ruhsatlı grup ve örnek aktif maddeler). (Bitki Koruma Veri Tabanı)
Küçük değişiklikler, büyük verim artışı sağlar.Bu içerik size faydalı olduysa paylaşarak daha fazla kişiye ulaşmasına destek olun.
