Bitki Koruma Ürünleri Karışabilirlikleri: Hata Yapmadan Tank Karışımı Yapmanın Pratik Yolu

Aynı gün içinde hem zararlıyı hem hastalığı hem de yabancı otu hedeflemek cazip geliyor, değil mi? “Tek depo – tek uygulama” zaman kazandırır, yakıtı azaltır, işçiliği düşürür. Ama işin kritik noktası şu: bitki koruma ürünleri karışabilirlikleri doğru yönetilmezse; memeler tıkanır, tankta çökelti olur, yaprakta yanık (fitotoksisite) görülebilir ya da daha kötüsü, uygulama “var gibi” görünür ama etki düşer.

Bu yazıda, karmaşık ürün listelerine boğmadan, sahada gerçekten işinize yarayan bir sistem kuracağız:

• Karışabilirlik (tank mix) risklerini 4 başlıkta anlayacaksınız,
• Kavanoz testi (jar test) ile karışımı depoya girmeden güvenle ön eleyeceksiniz,
• Doğru karıştırma sırası (WALES) ile pütür/pıhtı/tıkanma gibi sorunları büyük ölçüde önleyeceksiniz,
• Etiket ve su kalitesi gibi “küçük görünen” detayların niçin sonucu belirlediğini netleştireceksiniz.

Tank karışımı karışabilirlik testi nasıl yapılır?,  Kavanoz testi nasıl yapılır?, İlaç karışım sırası WALES nedir?, Bitki koruma ürünleri gübre ile karışır mı?, Su pH’ı karışabilirliği etkiler mi? gibi soruların pratik yanıtı içerikte.

Bitki koruma ürünleri karışabilirlikleri neden bu kadar önemli?

Tank karışımı (iki ya da daha fazla ürünün aynı püskürtme tankında birleşmesi) temelde “uyum” işidir. Uyum bozulduğunda 3 tip kayıp yaşanır:

1. Fiziksel kayıp: Çökelti, pıhtı, tabakalaşma → meme ve filtre tıkanması, düzensiz kaplama.
2. Kimyasal kayıp: pH/su sertliği/reaksiyon nedeniyle aktif maddenin bozulması veya etkinliğin düşmesi.
3. Biyolojik/pratik kayıp: Hedefe ulaşan doz azalır, kaplama kalitesi düşer, uygulama tekrarına para ve zaman gider.
4. Bitkisel kayıp (fitotoksisite): Yaprak yanığı, lekelenme, gerileme; bazen kalite kaybı.

FAO’nun uygulama iyi pratikleri kılavuzlarında, su kalitesi (pH, sertlik) ve sıcaklık gibi faktörlerin tank karışımlarının uyumunu etkileyebileceği özellikle vurgulanır. )

Karışabilirlik türleri: Sorun nereden çıkar?

1) Fiziksel karışabilirlik (en sık görülen)

Belirtiler:

• Tankın üstünde yağlı tabaka,
• Dipte kum gibi birikme,
• “Yoğurt kesmesi” gibi pıhtı,
• Köpük patlaması / aşırı köpürme,
• Filtre ve meme tıkanmaları.

Çoğu zaman sebep: yanlış karıştırma sırası, yetersiz karıştırma (agitasyon) veya formülasyonların uyuşmaması.

2) Kimyasal karışabilirlik

Aynı tankta karışan bileşenler (ya da suyun pH/sertliği) bazı maddeleri hızla bozabilir veya “etkinliği azaltan” bir ortama sürükleyebilir. Bu yüzden “etiket ne diyorsa o” yaklaşımı kritik. Üniversite yayım dokümanları da etiket talimatlarının her zaman öncelikli olduğunu açıkça söyler.

3) Biyolojik/etkinlik uyumu

Fiziksel olarak problemsiz görünen bir karışım, sahada beklenen etkiyi vermeyebilir (özellikle hedef organizma, doz aralığı, uygulama zamanı, kaplama kalitesi farklılaştığında).

4) Fitotoksisite (bitkiye zarar)

Bazı kombinasyonlar, özellikle sıcaklık/rüzgâr stresi, hassas fenolojik dönem (çiçeklenme gibi) veya kuvvetli adjuvanlarla birlikte olduğunda, yaprakta yanık ve kalite kaybı riskini artırır. Burada “karışabilirlik = güvenli” değildir; bitki toleransı ayrı konudur.

Etiket, mevzuat ve “tank mix” gerçeği

Tank karışımı konusunda altın kural: Ürün etiketi talimatları, sahadaki her genel kuralın üstündedir.
Ayrıca düzenleyici rehberlerde, eğer etiket üzerinde tank karışımı önerilecekse, ürünün diğer preparatlarla fiziksel/kimyasal uyum verilerinin istenebildiği belirtilir.
Pratik sonuç:

• Etikette “karıştırılabilir/karıştırmayınız” bilgisi varsa oradan sapmayın.
• Etikette yoksa: üretici teknik bültenleri + kavanoz testi + küçük alan denemesi (mümkünse) üçlüsüyle ilerleyin.

Karıştırmadan önce 60 saniyelik kontrol listesi

Bu kontrol listesi, “depoda sorun çıkmadan” hatayı yakalar:

• Su kaynağı aynı mı? Kavanoz testinde de, tankta kullanacağınız suyu kullanın.
• Su pH ve sertliği (kireç) şüpheli mi? (Özellikle kuyu suları)
• Tank temiz mi? Önceki uygulamadan kalıntı varsa bazı karışımlar anında kesebilir.
• Filtre/meme uygun mu? Çok ince filtre bazı süspansiyonları daha çabuk tıkar.
• Hava şartları: Çok sıcak/çok kuru koşul + güçlü adjuvan = fitotoksisite riski artar.
• Hedef ve zamanlama: Aynı fenolojik dönemde mi, aynı kaplama hedefi mi?

Kavanoz testi (Jar Test): “Karışabilir mi?” sorusuna en hızlı cevap

Kavanoz testi, tank karışımı için en pratik ön eleme yöntemidir ve farklı üniversite yayım dokümanlarında benzer adımlarla anlatılır.

Gerekli malzemeler

• Kapaklı cam kavanoz (tercihen 1 litre),
• Ölçü kaşığı/şırınga,
• Tankta kullanacağınız aynı su,
• Not almak için kalem/etiket.

Adım adım “kavanoz testi nasıl yapılır?”

1. Kavanozu, tankta kullanacağınız suyla yarıya kadar doldurun.
2. Ürünleri, etiketteki sıraya veya genel karıştırma sırasına uygun şekilde tank oranına benzeterek ekleyin.
3. Kapağı kapatıp çalkalayın, 15–30 dakika bekletin. )
4. Çökelti/tabakalaşma/pıhtı/köpük aşırılığı var mı bakın.
5. Tekrar çalkalayın ve bir 15–30 dakika daha gözlemleyin.

Geçti / Kaldı kriteri (pratik):

• Geçti: Homojen, dibe çökmeyen, tekrar çalkalayınca kolay karışan yapı.
• Kaldı: Kalın pıhtı, kalıcı tabaka, dibe taş gibi çökme, jelimsi yapı → tanka koymayın.

Not: Kavanoz testi fiziksel uyumu iyi yakalar; “etkinlik” ve “fitotoksisite” için her zaman tek başına garanti değildir.

Doğru karıştırma sırası: WALES ile tankı “sorunsuz” doldurun

Birçok eğitim materyalinde karıştırma sırası, formülasyon tiplerine göre verilir. WALES kısaltması bu iş için akılda kalıcıdır:
W (Wettable powders / WG-WP) → A (Agitate) → L (Liquid flowables/SC) → E (Emulsifiable concentrates/EC) → S(Soluble liquids/SL).

Sahada önerilen temel akış:

1. Tankı 1/3–1/2 su ile doldurun, karıştırıcıyı çalıştırın.
2. Gerekli ise köpük kesici/buffer gibi yardımcıları etikete göre ekleyin.
3. W: WP/WG/WDG gibi “toz/granül” formülasyonlar
4. L: SC/akıcı süspansiyonlar
5. E: EC (emülsiyon konsantreler)
6. S: SL gibi suda çözünen sıvılar
7. Kalan suyu tamamlayın, karıştırmayı uygulama boyunca sürdürün.

Florida IFAS ve diğer yayım kaynakları, jar test ve tank karıştırmada etikette belirtilen sıra varsa onu takip etmeyi; yoksa bu tür prosedürleri kullanmayı önerir.

Formülasyon kodlarını okumayı öğrenin (karışabilirliğin anahtarı)

Birçok karışım sorunu “aktif madde”den çok formülasyon yüzünden çıkar. Türkiye’de formülasyon tipleri ve kısaltmaları, resmi kaynaklarda listelenir (ör. SC, SE, SG, SL vb.).

Hızlı mini sözlük (en sık karşılaşanlar):

• WP / WG (WDG): Islanabilir toz / suda dağılabilir granül → önce girer, iyi dağılması gerekir.
• SC / SE: Süspansiyon konsantre / suspo-emülsiyon → karıştırma şart.
• EC: Emülsiyon konsantre → genelde sıranın sonlarına yakın.
• SL: Suda çözünen konsantre → genelde en sonlara yakın.

Bu kodları gördüğünüz anda “karıştırma sırası” kafanızda netleşir.

Bitki koruma ürünleri gübre ile karışır mı? (Yaprak besleme + BKÜ)

En çok aranan sorulardan biri bu. Kısa cevap: Bazen evet, bazen hayır; etikete ve ön teste bağlı.

Pratikte risk şunlarla artar:

• Yüksek tuzluluklu çözeltiler,
• pH’ı keskin değiştiren ürünler,
• Kalsiyum/fosfat gibi bazı kombinasyonlarda çökelme ihtimali,
• Aşırı adjuvan kullanımı.

Bu nedenle:

• Önce kavanoz testi,
• Sonra küçük alanda deneme (mümkünse),
• Ve her zaman etiket talimatı.

Karışım sorunlarını sahada nasıl anlarsınız?

Belirti → Muhtemel neden → Hızlı çözüm

• Çökelti/pıhtı → yanlış sıra / su kalitesi / uyumsuz formülasyon → WALES sırasına dön, su kaynağını kontrol et, uyumsuz kombinasyonu çıkar.
• Aşırı köpük → fazla karıştırma + köpük kesici eksikliği → etikete uygun köpük kesici, tank dolum tekniğini düzelt.
• Meme tıkanması → yetersiz ön dağıtma (özellikle WP/WG) → kuru ürünleri daha iyi disperse et, süzgeç/filtre kontrolü.

FAO kaynakları, su kalitesi ve karışım uyumunun uygulama başarısını etkileyebileceğini vurguladığı için “sorun ararken” suyu da mutlaka denkleme katın.

Sıkça Sorulan Sorular

Bitki koruma ürünleri karışabilirlikleri ne demek?

Aynı püskürtme tankında iki veya daha fazla bitki koruma ürününün (gerekirse adjuvan/yaprak besleme ile birlikte) fiziksel ve kimyasal olarak sorunsuz şekilde karışabilmesidir.

Tank karışımı yapmadan önce mutlaka kavanoz testi gerekli mi?

Etikette karışım önerisi yoksa veya ilk kez deniyorsanız evet: kavanoz testi fiziksel uyumsuzluğu (çökelti, pıhtı, tabakalaşma) tanka girmeden yakalamanın en pratik yoludur.

Kavanoz testi nasıl yapılır?

Tankta kullanacağınız suyla kavanozu yarıya kadar doldurun. Ürünleri tank oranına benzer ölçekte ve doğru sırayla ekleyin. Çalkalayın, 15–30 dk bekleyin. Çökelti/pıhtı/tabaka yoksa tekrar çalkalayıp yeniden bekleyin.

İlaç karışım sırası (WALES) nedir?

Akılda kalıcı genel sıradır: W (WP/WG gibi kuru formülasyonlar) → A (Agitasyon) → L (SC gibi akıcı süspansiyonlar) → E (EC) → S (SL gibi suda çözünen sıvılar). Etikette sıra verildiyse öncelik etikettedir.

Su pH’ı ve sertliği karışabilirliği etkiler mi?

Evet. Kuyu suyu gibi sert sularda veya pH’ı yüksek/düşük sularda bazı ürünler daha kolay çökelir ya da stabilitesi azalabilir. Aynı suyla kavanoz testi yapmak bu yüzden önemlidir.

Bitki koruma ürünleri gübre ile karışır mı?

Bazı kombinasyonlar karışabilir, bazıları çökelti/yanık riski taşır. Etiket talimatı, üretici önerisi ve kavanoz testi birlikte değerlendirilmelidir. İlk denemede küçük alanda uygulama yapmak iyi bir güvenlik adımıdır.

Tankta pıhtılaşma veya çökelti olursa ne yapmalıyım?

Uygulamayı durdurun. Karıştırma sırasını, su kaynağını, kullanılan ürünleri ve oranları kontrol edin. Filtre/memeleri temizleyin. Uyumsuz olduğu görülen ürünü karışımdan çıkarın ve gerekirse üretici teknik desteğe danışın.

Adjuvan (yayıcı-yapıştırıcı) ne zaman eklenir?

Etikette belirtilen zamana uyun. Genel yaklaşımda bazı yardımcılar (köpük kesici/buffer gibi) erken, performans artırıcı adjuvanlar ise karışım tamamlandıktan sonra eklenir; ancak etiket önceliklidir.

Fiziksel olarak karışan her ürün bitkiye zarar vermez mi?

Hayır. Karışım fiziksel olarak stabil olsa bile fitotoksisite riski; doz, hava koşulu, fenoloji ve adjuvanlarla artabilir. Bu yüzden küçük alan denemesi değerlidir.

En güvenli kural nedir?

Etiket talimatına uyun; emin değilseniz kavanoz testi yapın; ilk uygulamada küçük alanda deneyin; karıştırma sırasını (WALES) ve sürekli karıştırmayı ihmal etmeyin.

Kaynaklar

• University of Florida (UF/IFAS EDIS) – “Ensuring Pesticide Compatibility in Tank Mixes” (Jar test ve prosedür yaklaşımı). (Ask IFAS – Powered by EDIS)
• University of Arkansas System Division of Agriculture – “Assessing Pesticide-Fertilizer Compatibility (Jar Test)” (WALES sırası dahil). (uaex.uada.edu)
• University of Hawai‘i CTAHR – “Pesticide Compatibility” (WALES ve kavanoz testi mantığı). (ctahr.hawaii.edu)
• University of Nebraska Extension – “Testing Pesticide Mixtures for Compatibility” (etiketin önceliği vurgusu). (extensionpubs.unl.edu)
• FAO – “Guidelines on good practice for ground application of pesticides” (su kalitesi/sıcaklık ve uyum etkileri). (openknowledge.fao.org)
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı BKÜ kaynağı – “Formülasyon Tipleri” (formülasyon kısaltmaları). (bku.tarimorman.gov.tr)
• Avrupa Komisyonu – PPP fiziksel/kimyasal değerlendirme rehberi (tank mix uyum verisi yaklaşımı). (Food Safety)
• Health Canada PMRA – Tank Mix Labelling Guidance (etiketleme yaklaşımı). (Canada)

Küçük değişiklikler, büyük verim artışı sağlar.Bu içerik size faydalı olduysa paylaşarak daha fazla kişiye ulaşmasına destek olun.